Qırǵızstan milliy banki

Qırǵızstan milliy banki (qırǵ.: Кыргыз Республикасынын Улуттук Банкы ) Qırǵız Respublikasınıń oraylıq banki bolıp, birinshi náwbette mámlekettiń strategiyalıq pul-kredit siyasatın rejelestiriw hám de milliy valyuta somnıń aylanısqa shıǵarılıwı ushın juwapker bank regulyatorı esaplanadı.

Tariyxı

Qırǵızstan Milliy banki mámleket 1991-jılı Sovet Awqamınan ǵárezsizlikke eriskennen soń SSSR Mámleketlik bankiniń miyrasxorı bolǵan Rossiya Oraylıq bankinen ǵárezsiz bank regulyatorı sıpatında shólkemlestirilgen.Ǵárezsizliktiń dáslepki jıllarında Qırǵızstan hám basqa da kóplegen postsovet mámleketleri valyuta sıpatında sovet rublinan paydalanıwdı dawam ettirgen. Sovet pulınıń turaqsızlıǵı hám kóplegen mámleketlerdiń monetar hám fiskal siyasat boyınsha birge islese almawı, Rossiya Oraylıq bankiniń kredit aǵımına sheklewler ornatıwına hám aqır-ayaǵında rubl zonasınan shıǵıp ketiwine alıp keldi. 1993-jılı 10-may kúni Qırǵızstan somnıń dáslepki seriyasın 200 sovet rubli 1 qırǵız somı qatnası boyınsha aylanısqa shıǵardı, bul banknotlar «ótkeriw dáwiri banknotları» dep ataldı. Keyingi jılı somnıń ekinshi seriyası shıǵarıldı, bul banknotlar «turaqlılıq dáwiri banknotları» dep ataldı. Húkimet hám oraylıq banktiń bahalardı erkinlestiriw, kommerciyalıq nızamshılıq, awıl xojalıǵın reformalaw húkimet hám oraylıq banktiń bahalardı erkinlestiriw, kommerciyalıq nızamshılıq, awıl xojalıǵın reformalaw, aktivlerdi menshiklestiriw hám bazardı sırtqı sawdaǵa ashıw kórinisindegi háreketleri, aqır-ayaǵında, Qırǵızstandı 1996-jılǵa shekem bolǵan hár eki dáwirde de qıynap kelgen úlken inflyaciya hám jumıssızlıqtı jeńip ótiwge alıp keldi.1997-jıldan somnıń úshinshi seriyası aylanısqa shıǵarıldı. 2008-jılı dáslepki eki seriyada shıǵarılǵan banknotlardıń basılıwı toqtatıldı, sonıń menen birge kishi nominaldaǵı valyutalar aylanısın shólkemlestiriwdegi qolaylıǵı sebepli birinshi márte teńge aylanısqa shıǵarıldı. 2009-jıldan somnıń tórtinshi seriyası aylanısqa shıǵarıldı. 2018-jılda Oraylıq bank banknotlardıń aylanısqa shıǵarılıwına 25 jıl toldı, bir jıl aldın astına sızılǵan C ti somnıń rásmiy valyuta belgisi sıpatında tastıyıqladı hám de óziniń birinshi estelik banknotların aylanısqa shıǵardı. Oraylıq bank tárepinen milliy valyuta turaqlı ekenligin kórsetiw ushın astına sızıqlı C ti somnıń rásmiy valyuta belgisi sıpatında tańladı.

Xalıqaralıq baylanıslar

Qırǵız Respublikası óziniń oraylıq banki arqalı birqansha xalıqaralıq finans shólkemleriniń belsendi aǵzası esaplanadı. Mámleket 1992-jılı Xalıqaralıq valyuta qorı hám Jáhán bankine, 1994-jılı Aziya rawajlanıw banki hám Islam rawajlanıw bankine, keyin ala 1998-jılı Jáhán sawda shólkemine aǵzalıǵına qabıl etildi. Respublika sonday-aq, Finanslıq inklyuzivlik alyanısınıń aǵzası esaplanadı.2017-jılı járiyalanǵan jıllıq bank esabatına kóre, respublikaǵa qarız bergen úsh eń iri global finans institutları Jáhán banki ($667 mln), Aziya rawajlanıw banki ($601 mln) hám Xalıqaralıq valyuta fondı($200 mln) esaplanadı. Sırtqı qarız tiykarınan mámlekettegi kóplegen infrastruktura, awıl xojalıǵı hám densawlıqtı saqlaw tarawların rawajlandırıwǵa jumsalǵan.

Mámlekette Elkart milliy tólem sisteması menen bir qatarda Zolotaya Koronanıń Oloy-Kard (Zolotaya korona-Alay-Kard), Visa, Demirbank (Demir Banki), Mastercard hám UnionPay sıyaqlı xalıqaralıq tólem sistemaları da jumıs alıp baradı. Zolotaya Korona hám Visa Elkarttan keyingi orındaǵı eń belgili eki tólem sisteması bolıp esaplanadı. Bunnan tısqarı, 2017-jılı Elkarttı Rossiyanıń milliy tólem sisteması Mir menen integraciyalaw boyınsha jol kartasına qol qoyıldı. Armeniya, Belarus, Tájikstan hám Ózbekstan oraylıq bankleri de jol kartası rejesine qol qoyǵan.

Muzeyi

Oraylıq bank Qırǵızstan Milliy bankiniń Numizmatika muzeyin de basqaradı. Muzey birinshi ret 1998-jılı milliy valyuta aylanısqa kirgizilgeniniń bes jıllıǵına baǵıshlanǵan kórgizbe sıpatında óz jumısın baslaǵan. Biraq, keliwshilerdiń úlken qızıǵıwshılıǵı sebepli bul kórgizbe keyin ala turaqlı numizmatikalıq muzeyge aylandırıldı. Házirgi waqıtta muzey somnıń jıllar dawamında ózgeriwin, sonday-aq, milliy valyutanıń hár qıylı dáslepki eskizlerin kórsetedi.