Richard Wagner

Richard Wagner
Tuwılǵan sánesi	22-may 1813(1813-05-22)
Tuwılǵan jeri	Leypsig
Qaytıs bolǵan sánesi	13-fevral 1883(1883-02-13) (69 jasta)
Qaytıs bolǵan jeri	Veneciya
Qostarı	Minna Planer (1836–1866) Cosima Wagner (1870–1883)
Qol úlgisi

Wilhelm Richard Wagner (Vilgelm Rixard Vagner, 1813-jıl 22-may, Leypsig — 1883-jıl 13-fevral, Veneciya) — nemec opera kompozitorı, dirijyor, dramaturg (óz operaları librettolarınıń avtorı), filosof, revoluciyashı. Vyursburgde xormeyster (1833), Magdeburg, Kenigsberg, Riga, Drezden teatrlarınıń muzika basshısı (1834-49).

1849-jılǵı Drezden qozǵalańına qatnasqanı ushın 13 jılǵa súrgin etilgen. Keyin Shvecariya hám Bavariya (Myunxen, Bayreyt) da jasap, dóretiwshilik penen shuǵıllanǵan, dirijyor sıpatında kópǵana Evropa mámleketlerinde gastrolde bolǵan. Bayreyt opera teatrın shólkemlestirgen (1876). Dáslepki shıǵarmalarında («Periyler», 1834; «Gollandiyalıq ushıwshı», 1841; «Tangeyzer», 1845) nemec romantikalıq opera (K.M. Veber) dástúrlerin dawam ettirgen. «Loengrin» operasında (1848) jańa usılǵa burılıw sáwlelengen. Keyingi shıǵarmalarında («Tristan hám Izolda», 1859; «Nibelung júzigi» tetralogiyası, 1856-74; «Parsifal», 1882) tamamlanǵan ariya, ansambl, xor hám balet saxnalarınan waz keship, olardıń ornına erkin formadaǵı muzıkalıq monolog hám dialoglardı kirgizgen. Sonıńday-aq orkestrdiń muzıkalıq kórsetiliwine ayrıqsha áhmiyet berilgen, onıń kórkem wazıypaları sheńberi keńeytirilip, operadaǵı muzikalıq dramalıq keskinlikti kúsheytirgen. Wagnerdiń opera reforması kompozitorlarınıń dóretiwshiligine tásir etken.