Ruwxıylıq

Ruwxıylıq — eń ulıwma mániste — dúnya hám adamdaǵı ruwx kórinisleriniń jıynaǵı. Sociologiyada, mádeniyattanıwda hám publicistikada «ruwxıylıq» kóbinese jámiyettiń birlestiriwshi negizlerin ataydı, olar morallıq qádiriyatlar hám dástúrler túrinde sáwlelenedi, ádette diniy tálimler hám ámeliyatlarda, sonday-aq kórkem ónerdiń kórkem obrazlarında jámlengen. Bunday kózqaras sheńberinde ruwxıylıqtıń jeke sanadaǵı proekciyası hújdan dep ataladı, sonday-aq ruwxıylıqtı bekkemlew úgit-násiyat, aǵartıwshılıq, ideyalıq-tárbiyalıq yamasa watansúyiwshilik jumıslar processinde ámelge asırıladı dep tastıyıqlanadı.

Psixologiyada

Psixologiyadaǵı ruwxıylıq máselesi birinshi ret XIX ásirdiń aqırı — XX ásirdiń basında túsiniwshi psixologiya sheńberinde qarala basladı, onıń wákilleri (Vilgelm Diltey, Eduard Shpranger) adam psixikasın tábiyiy ilimler menen emes, al ruwxıy iskerlik túrleri (mádeniyat, kórkem óner, etika hám t.b.) menen baylanısta úyreniwge itibar qaratqan. Keyinirek ruwxıylıq Karl Gustav Yungtiń analitikalıq psixologiyasında úyreniw predmeti boldı, onda Batıs hám Shıǵıstıń ruwxıy mádeniyatı kollektiv sanasızlıq hám arxetipler koncepciyaların qollanıp analizlengen. Yung din hám alximiyanıń psixologiyalıq analiziniń tiykarların saldı.

Ruwxıylıqtı psixologiyalıq úyreniwdiń keyingi basqıshı onı gumanistlik, transpersonal hám ekzistencial psixologiya sheńberinde qaraw boldı. Roberto Assadjolidiń psixosintezinde ruwxıylıq dóretiwshilik ilhamnıń deregi bolıp xızmet etetuǵın joqarı sanasızlıq penen baylanıslı. Abraxam Maslou ruwxıylıqtı ózin-ózi aktualizaciyalaw processinde payda bolatuǵın joqarı keshirmeler menen baylanısta qaraydı. Stanislav Grof ruwxıylıqtı transpersonal tájiriybeler hám ruwxıy krizisler menen baylanısta qaraydı. Transpersonal psixologiya boyınsha zamanagóy miynetlerde shamanizm hám basqa dástúriy mádeniyatlarda qollanılatuǵın ruwxıy emlew ámeliyatların súwretlew hám analizlewge úlken itibar qaratıladı. Viktor Frankl ruwxıylıqtı tulǵanıń eń joqarı antropologiyalıq ólshemi dep esaplaydı, onı ol denelik hám psixikalıq ólshemlerden joqarı qoyadı. Ekzistencial psixologiyadaǵı ruwxıylıq máselesine alternativ jaqınlasıw Adrian Van Kaamnıń koncepciyası bolıp tabıladı, ol ruwxıylıqtı transcendentlik penen baylanıstırǵan.

Ruwxıylıqqa bolǵan kózqaraslardıń basım kópshiliginde ol insanlıqtan tısqarı shıǵatuǵın hám joqarı tulǵalıq, ilahiy yamasa kosmoslıq kúshler menen baylanıslı qubılıs retinde qaraladı. Ruwxıylıq óziniń tar mápinen hám ótpeli qádiriyatlarınan shıqqan tulǵanıń jetiliskenlik belgisi bolıp tabıladı.