Kontentke ótiw

Súyispenshilik

Wikipedia — erkin enciklopediya
Eki bala bir-birine degen súyispenshiligin kórsetpekte

Súyispenshilik yamasa miyrimlilik — bul «háweslik, aqıl-oy yamasa dene jaǵdayı» bolıp,[1] ádette sezim yamasa muhabbat túri menen baylanıslı. Ol emociya, kesellik, tásir hám bolmıs jaǵdayın talqılaytuǵın filosofiya hám psixologiyadaǵı kóp tarmaqlarǵa alıp keldi[2]. Kóbinese, «súyispenshilik» ápiwayı miyrimlilik yamasa doslıqtan da kóbirek nárseni bildiredi. Etika boyınsha jazıwshılar bul sózdi uzaq dawam etetuǵın hám waqıtsha sezim jaǵdayların bildiriw ushın qollanadı. Ayırımlar onı qumarlıq penen salıstırıp, onıń ayqın sezimtallıq elementinen azat dep esaplaydı[3].

Súyispenshilik uyalıw, jerkeniw, lázzet hám ashıwlanıw sıyaqlı hár túrli emocionallıq reakciyalardı payda etiwi múmkin. Súyispenshiliktiń emocionallıq hám fizikalıq tásiri sonday-aq beriwshi hám alıwshı arasında hár qıylı boladı[4][5].

Sheklengen anıqlama

Jas qız bópeniń betinen súyip atır.

Geyde bul termin tiri barlıqlarǵa, sonıń ishinde adamlar hám haywanlarǵa qaratılǵan emocionallıq jaǵdaylar menen sheklenedi. Súyispenshilik kóbinese grekshe pathos sózinen kelip shıqqan qumarlıq[6] penen salıstırıladı. Nátiyjede, súyispenshilikke siltemeler Rene Dekart,[7] Barux Spinoza,[8] hám dáslepki britaniyalı etikler sıyaqlı filosoflardıń miynetlerinde tabıladı. Bul baylanıslarǵa qaramastan, ol ádette hár qıylı tiykarlarda qumarlıqtan ajıratıladı. Súyispenshiliktiń geypara anıqlamaları ádette qumarlıq penen baylanıslı bolǵan mazasızlıq yamasa joqarı qozıw sezimlerin óz ishine almaydı. Bul tar kontekstte, termin etikalıq strukturalarda, ásirese sociallıq yamasa ata-analıq súyispenshilikke baylanıslı áhmiyetke iye bolıp, morallıq minnetler hám pazıylettiń bir tárepin quraydı. Etikalıq kózqaraslar súyispenshiliktiń ıqtıyarlı dep qabıllanıwına baylanıslı bolıwı múmkin[9].

Kórinisi

Súyispenshilikti kózqaraslar, sózler, ım-háreketler yamasa tiyisiwler arqalı jetkiziwge boladı. Ol muhabbat hám sociallıq baylanıstı bildiredi. Bes muhabbat tili juplardıń bir-birine súyispenshiliklerin qalay jetkize alatuǵının túsindiredi[10]. Súyispenshilik minez-qulıqı gormonallıq sıylıqlar menen baylanısı sebepli ata-analıq tárbiyalaw minez-qulqınan rawajlanǵan bolıwı múmkin[11]. [verification needed] Bunday súyispenshilik nárestelerdiń miy rawajlanıwına, ásirese olardıń bioximiyalıq sistemalarına hám prefrontal rawajlanıwına tásir etetuǵını kórsetilgen[12].

Súyispenshilik ım-háreketleri eger olar adamnıń abadanlıǵına zıyan keltiriw itimalın meńzese, jaǵımsız bolıwı múmkin. Degen menen, qarsı alınǵanda, bunday minez-qulıq bir qatar densawlıq paydaların usına aladı.[anıqlaw kerek] Geypara teoriyalar unamlı sezimler jeke adamlardıń sociallıq qatnaslarǵa beyimliligin arttıradı hám súyispenshilik arqalı payda bolǵan jaqınlıq sezimi olar arasındaǵı unamlı sezimlerdi tárbiyalawǵa úles qosadı dep boljaydı[13].

Súyispenshiliktiń paydası

Súyispenshilik almasıw — bul abadanlıqqa paydalı bolǵan beyimlesiwshi adam minez-qulqı. Súyispenshilikti bildiriw adamlar hám olardıń jaqın baylanısları ushın emocionallıq, fizikalıq hám qarım-qatnas jeńilliklerin alıp keledi. Unamlı emociyalardı bólisiw stress gormonlarınıń tómenlewi, xolesterinniń tómenlewi, qan basımınıń tómenlewi hám kúshlirek immun sisteması sıyaqlı densawlıqqa paydalı[14]. Tek ǵana súyispenshilikti seziw emes, al onı bildiriwdiń ózi ishki jaqtan marapat bolıp tabıladı. Hátte juwap qaytarılmasa da, beriwshiler onıń tásirin sezinedi.

Ata-ana qarım-qatnasları

Súyispenshilik minez-qulqı kóbinese [kim tárepinen?] gormonallıq marapatlar menen baylanıslı ata-analıq tárbiyanıń nátiyjesi dep esaplanadı. Ata-analardıń unamlı hám unamsız háreketleriniń hár ekewi de keyingi ómirdegi densawlıq máseleleri menen baylanıslı bolıwı múmkin [anıq emes]. Itibarsızlıq hám qorlıq abadanlıqtıń hám psixikalıq densawlıqtıń jamanlasıwına alıp keledi, bul súyispenshiliktiń unamlı tásirlerine qarama-qarsı keledi. 2013-jılǵı izertlew erte balalıqtaǵı zorlıq-zombılıqtıń hám súyispenshiliktiń jetispewshiliginiń fizikalıq densawlıqqa tásirin atap ótti[15].

Derekler

  1. ↑ «Affection». Dictionary.com. Qaraldı: 19-noyabr 2017-jıl.
  2. ↑ «Francis Hutcheson on the Emotions». Stanford Encyclopedia of Philosophy. Qaraldı: 19-noyabr 2017-jıl.
  3. ↑ One or more of the preceding sentences incorporates text from a publication now in the public domain: Chisholm, Hugh, ed. (1911). "Affection". Encyclopædia Britannica. Vol. 1 (11th ed.). Cambridge University Press. pp. 299–300.
  4. ↑ «Affection». Dictionary.com. Qaraldı: 19-noyabr 2017-jıl.
  5. ↑ «Francis Hutcheson on the Emotions». Stanford Encyclopedia of Philosophy. Qaraldı: 19-noyabr 2017-jıl.
  6. ↑ «Affection». Dictionary.com. Qaraldı: 19-noyabr 2017-jıl.
  7. ↑ «Francis Hutcheson on the Emotions». Stanford Encyclopedia of Philosophy. Qaraldı: 19-noyabr 2017-jıl.
  8. ↑ «Affection». Dictionary.com. Qaraldı: 19-noyabr 2017-jıl.
  9. ↑ «Francis Hutcheson on the Emotions». Stanford Encyclopedia of Philosophy. Qaraldı: 19-noyabr 2017-jıl.
  10. ↑ «Affection». Dictionary.com. Qaraldı: 19-noyabr 2017-jıl.
  11. ↑ «Francis Hutcheson on the Emotions». Stanford Encyclopedia of Philosophy. Qaraldı: 19-noyabr 2017-jıl.
  12. ↑ «Affection». Dictionary.com. Qaraldı: 19-noyabr 2017-jıl.
  13. ↑ «Affection». Dictionary.com. Qaraldı: 19-noyabr 2017-jıl.
  14. ↑ «Affection». Dictionary.com. Qaraldı: 19-noyabr 2017-jıl.
  15. ↑ «Affection». Dictionary.com. Qaraldı: 19-noyabr 2017-jıl.
«https://kaa.wikipedia.org/w/index.php?title=Súyispenshilik&oldid=181963» saytınan alınǵan