Súymenqul Shoqmarov

Súymenqul Shoqmarov
Súymenqul Shoqmarov
qırǵ.: Сүймөнкул Чокморов
	2014-jılǵı Qırǵızstan markasındaǵı Súymenqul Shoqmarovtıń súwreti
Tuwılǵan sánesi	9-noyabr 1939
Tuwılǵan jeri	Úlken-Tas, Alamúdin rayonı, Shúy wálayatı, Qırǵız SSR, SSSR
Qaytıs bolǵan sánesi	26-sentyabr 1992 (52 jasta)
Qaytıs bolǵan jeri	Bishkek, Qırǵızstan
Puqaralıǵı	SSRA → Úlgi:KYR
Milleti	qırǵız
Kásibi	aktyor, xudojnik
Oqıǵan jeri	I. E. Repin atındaǵı Leningrad súwretshilik, mússimeshilik hám arxitektura institutı
Iskerlik jılları	1969—1989
Sıylıqları	«Húrmet belgisi» ordeni (1981)
Ataqları	SSSR xalıq artisti (1981), Qırǵızstan Respublikası Miynet Qaharmanı (2024, qaytıs bolǵanınan soń)

Súymenqul Shoqmarov (qırǵ.: Сүймөнкул Чокморов; 1939-jıl 9-noyabr — 1992-jıl 26-sentyabr)^[1] — sovet hám qırǵız kino aktyorı, xudojnigi. XX ásirdiń ekinshi yarımındaǵı qırǵız mádeniyatınıń eń belgili tulǵalarınıń biri, SSSR xalıq artisti (1981) hám Qırǵızstan xalıq xudojnigi (1990).

Biografiyası

Súymenqul Shoqmarov 1939-jılı 9-noyabrde Shúy wálayatı Alamúdin rayonındaǵı Úlken-Tas awılında tuwılǵan^[2]^[3]^[4]. Shańaraǵında jeti ul hám úsh qız bolǵan. Balalıǵında awır kesellik penen awırǵan, sol sebepli densawlıǵın tiklew ushın sport penen belsendi shuǵıllanǵan. Ol voleybol boyınsha Qırǵız SSR hám Leningrad saylandı komandaları qatarında oynaǵan^[5].

1953–1958-jılları Frunze (Bishkek) súwretshilik uchilishchesinde, 1964-jılı bolsa Leningradtaǵı I. E. Repin atındaǵı súwretshilik, músinshilik hám arxitektura institutında bilim alǵan. Oqıwdı tamamlaǵannan soń, Frunzedegi súwretshilik uchilishchesinde sabaq bergen hám 1967-jılı SSSR Súwretshiler awqamına aǵza bolǵan^[6].

Aktyor 1992-jılı 26-sentyabrde uzaq dawam etken awır kesellikten soń qaytıs boldı hám Bishkektegi Ala-Archa qábiristanlıǵına jerlendi.

Aktyorlıq xızmeti

Shoqmarov kinoaǵa 1967-jılı keldi. Onıń eń birinshi hám baslı roli — Bolot Shamshievtiń «Qarash-Qarash waqıyası» (qırǵ.: «Караш-Караш окуясы», 1968) filmindegi Baqtıǵul obrazı boldı. Bul roli ushın ol Almatıda ótken Orta Aziya hám Qazaqstan kinofestivalında «Eń jaqsı er adam roli» sıylıǵın aldı^[6].

Ol hám tariyxıy («Jetinshi oq», «Dersu Uzala»), hám zamanagóy («Qızıl alma») temalardaǵı filmlerde bas rollerdi sheberlik penen atqardı. Aktyor ásirese qırǵız jazıwshısı Shıńǵız Aytmatovtıń shıǵarmaları tiykarında súwretke alınǵan filmlerdegi rollerimenen dúnyaǵa tanıldı. 1981-jılı oǵan SSSR xalıq artisti ataǵı berildi.

Filmografiya

1968: «Qarash-Qarash waqıyası» — Baqtıǵul
1968: «Jámila» — Daniyar
1970: «Ayrıqsha komissar» — Nizamuddin Xodjaev
1971: «Íssıkóldiń qızǵaldaqları» — Karabalta
1972: «Jetinshi oq» — Maqsumov
1973: «Qáhárli» (russha: Лютый) — Axanǵul
1975: «Dersu Uzala» — Chjan Bao
1975: «Qızıl alma» — Temir

Súwretshilik xızmeti

Súymenqul Shoqmarov súwretshi retinde 400 ge jaqın shıǵarma sızǵan. Onıń dóretpeleri, tiykarınan, peyzaj, natyurmort hám portret janrlarınan ibarat. Olardıń ishinde «Sayaqbay Qaralaevtiń portreti» (1971), «Akira Kurosawanıń portreti» (1987) hám «Qurmanjan Datqa» (1988) sıyaqlı súwretleri joqarı bahalanǵan. Onıń tiykarǵı súwretleri Qırǵız mámleketlik súwretshilik muzeyinde saqlanbaqta^[5]^[7].

Sıylıqları hám esteligi

1981-jılı «SSSR xalıq artisti» ataǵı berilgen^[8].
1981-jılı «Húrmet belgisi ordeni» menen sıylıqlanǵan.
1991-jılı Shıńǵız Aytmatov atındaǵı xalıqaralıq sıylıqtıń laureatı boldı.
2024-jılı 28-avgustta oǵan Qırǵızstan Respublikasınıń Miynet Qaharmanı («Emgek Baatırı») joqarı ataǵı berildi (qaytıs bolǵanından soń)^[9].
Onıń súwreti Qırǵızstannıń eń iri kupyurası bolǵan 5000 somlıq banknotta sáwlelengen.
Bishkek qalasınıń kóshelerine hám awıllarına onıń atı berilgen.

Derekler

↑ Суйменкул Чокморов. nlkr.gov.kg (21 January 2011)
↑ ЧОКМОРОВ Суйменкул. Encyclopedia of Cinema
↑ Чокморов Суйменкул. ca-news.org
↑ Peter Rollberg. Historical Dictionary of Russian and Soviet Cinema. Rowman & Littlefield, 2009 — 149–150 bet.
1 2 «Улица в лицах»: история жизни великого кыргызского актера. sputnik.kg
1 2 Официальный веб сайт Суйменкула Чокморова. chokmorov.kg
↑ Suimenkul Chokmorov — Главная
↑ Указ Президиума Верховного Совета СССР О присвоении почетного звания «Народный артист СССР» тов. Чокморову С. // Ведомости Верховного Совета СССР : газета. — 1981. — 26 avgusttıń (Úlgi:Бсокр).
↑ Президент Садыр Жапаров Сүймөнкул Чокморовго «Ак Шумкар» өзгөчө белгисин тапшырды. president.kg

Sırtqı siltemeler

Súymenqul Shoqmarov IMDbda

[1] Суйменкул Чокморов. nlkr.gov.kg (21 January 2011)

[2] ЧОКМОРОВ Суйменкул. Encyclopedia of Cinema

[3] Чокморов Суйменкул. ca-news.org

[4] Peter Rollberg. Historical Dictionary of Russian and Soviet Cinema. Rowman & Littlefield, 2009 — 149–150 bet.

[sputnik-ru-5] 1 2 «Улица в лицах»: история жизни великого кыргызского актера. sputnik.kg

[chokmorov-web-6] 1 2 Официальный веб сайт Суйменкула Чокморова. chokmorov.kg

[7] Suimenkul Chokmorov — Главная

[8] Указ Президиума Верховного Совета СССР О присвоении почетного звания «Народный артист СССР» тов. Чокморову С. // Ведомости Верховного Совета СССР : газета. — 1981. — 26 avgusttıń (Úlgi:Бсокр).

[9] Президент Садыр Жапаров Сүймөнкул Чокморовго «Ак Шумкар» өзгөчө белгисин тапшырды. president.kg

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]