Samad Vurgun

Samad Vurgun
Samad Vurgun
Tuwılǵan sáne	21-mart 1906
Tuwılǵan jeri	Yuxarı Salahlı, Qazax rayonı, Ázerbayjan
Qaytıs bolǵan sáne	27-may 1956 (50 jasta)
Qaytıs bolǵan jeri	Baku, Ázerbayjan SSR, SSRA
Dóretiwshilik túri	shayır
Qol úlgisi

Samad Vurǵun (ázerbayjansha: Səməd Vurğun [sæˈmæd vuɾˈɣun]; tuwılǵan waqtındaǵı atı Samad Yusif ulı Vekilov;^{[lower-alpha 1]} 1906-jıl 21-mart – 1956-jıl 27-may) — ázerbayjan hám sovet shayırı, dramaturgı, jámiyetlik iskeri, Ázerbayjan SSRdıń birinshi xalıq shayırı (1943), Ázerbayjan Milliy Ilimler akademiyasınıń akademigi (1945), ekinshi dárejeli eki márte Stalin sıylıǵınıń laureatı (1941, 1942) hám 1940-jıldan baslap SSRA Kommunistik partiyasınıń aǵzası^[2].

Ázerbayjan Mámleketlik akademiyalıq rus drama teatrı hám de Baku hám Moskvadaǵı kósheler, sonday-aq, Armeniyadaǵı burınǵı Hovk qalası onıń atı menen ataladı.

Samad Vurǵun Ázerbayjan ádebiyatı tariyxında «Xalıq shayırı» ataǵın alǵan birinshi shayır esaplanadı.

Ómirbayanı

Samad Vurǵun 1906-jılı 21-martta sol waqıttaǵı Qazax uezdiniń (házirgi Ázerbayjan Respublikasınıń Qazax rayonı) Salahlı awılında tuwılǵan. Samadtıń anası ol altı jasar waqtında qaytıs bolǵan, sonlıqtan ol ákesi hám anasınıń anası (apası) Aysha xanımnıń tárbiyasında bolǵan. Mektepti pitkergennen soń onıń shańaraǵı Qazaxqa kóship ótti hám Samad aǵası Mehdixan Vekilov (1902–1975) penen birge Qazaxtaǵı muǵallimler seminariyasına oqıwǵa kirdi. 1922-jılı olardıń ákesi, al bir jıldan soń apası qaytıs boldı hám keleshektegi shayır menen onıń aǵasın baǵıw wazıypası onıń qarındası Xangizi Vekilovaǵa ótti. Ol Qazax, Ganja hám Qubadaǵı awıl mekteplerinde ádebiyat páninen sabaq berdi. Ol eki jıl (1929–1930) dawamında Moskva mámleketlik universitetinde oqıdı, sońınan oqıwın Ázerbayjan pedagogikalıq institutında dawam ettirdi^[3].

1945-jılı shayır Ázerbayjan SSR Ilimler akademiyasınıń tolıq aǵzası etip saylandı. Sonıń menen birge sol jılı Bakuda Iran menen Mámleketlik Mádeniy baylanıslar jámiyeti shólkemlestirildi hám S. Vurǵun usı jámiyettiń baslıǵı etip tayınlandı. Shayır óz shıǵarmaları arqalı Ázerbayjan hám Iran arasında ruwxıy kópir ornatıwǵa úles qostı^[4].

Samad Vurǵun 1953-jılı mámleket hám respublika turmısındaǵı ózgerislerge baylanıslı Respublikanıń Ilimler akademiyası vice-prezidenti etip tayınlandı. Ol áhmiyetli mashqalalardı hám ilimiy baspalar joybarların dodalaw arqalı sociallıq ilimlerge kóp jańalıqlar kirgizdi.

1955-jıldıń oktyabr ayında shayır sovet delegaciyasınıń aǵzası retinde Vyetnamǵa saparı waqtında awırıp qaldı. Nátiyjede, ol Qıtaydıń Pekin qalasında emlewxanaǵa jatqarıldı. Emlewxanada jatqan waqtında ol qısqa qosıqlar jazdı. Birneshe hápteden soń Ázerbayjanǵa qaytıp keldi, biraq onıń densawlıǵı awırlastı^[4].

1945-jılı ol Ázerbayjan SSR Ilimler akademiyasınıń tolıq aǵzası hám SSRA Joqarǵı Sovetiniń 2 hám 4-shaqırıqlarınıń (1946–1956) deputatı etip saylanǵan edi.

Samad Vurǵun 1956-jılı 27-mayda qaytıs boldı hám Bakuda Húrmet qıyabanı qábirstanlıǵına jerlendi.

Sıylıqları

Ázerbayjan SSR xalıq shayırı (1956)
Ekinshi dárejeli Stalin sıylıǵı (1941) — «Vaqif» pyesası ushın
Ekinshi dárejeli Stalin sıylıǵı (1942) — «Farxad hám Shiyrin» pyesası ushın
Eki márte Lenin ordeni

Estelik

1976-jılı SSRAnıń Samad Vurǵunǵa baǵıshlanǵan pochta markası shıǵarıldı.
2006-jılı Ázerbayjannıń Samad Vurǵunǵa baǵıshlanǵan pochta markası shıǵarıldı.

Ázerbayjanda 70 kóshe, 7 kitapxana, 20 mektep, 5 mádeniyat sarayı, 5 park hám 4 kinoteatr Samad Vurǵun atı menen ataladı (SSRA qulaǵanǵa shekem 38 kolxoz bar edi). Moskva (Rossiya) hám Derbenttegi (Daǵıstan) kósheler; Kievtegi (Ukraina) kitapxana; Dushanbedegi (Tájikstan) 257-sanlı mektep; Plovdivtegi (Bolgariya) texnikum; Ázerbayjan Mámleketlik akademiyalıq rus drama teatrı hám Qazaxtaǵı qalasha Samad Vurǵun atı menen ataladı.

Eskertiwler

↑ ázerbayjan: Səməd Yusif oğlu Vəkilov, aytılıwı [sæˈmæd juˈsif oɣˈlu væˈkilof].

Derekler

↑ Samad Vurgun // International Music Score Library Project. 2006.
↑ "САМЕД ВУРГУН". samedvurgun.com. http://samedvurgun.com/ru/index.php.
↑ "Самед Юсиф оглы Векилов". http://www.ksam.org/index.php?mtype=news1&mid=262.
1 2 «Samad Vurgun - Biography». www.samadvurgun.com. Qaraldı: 2017-jıl 25-may.

Sırtqı siltemeler

Samad Vurǵun: Shayır hám dramaturgtıń 1996-jılǵı 90 jıllıq yubileyinde — ulı Vagif Samadoǵlu tárepinen. AZER.com, Azerbaijan International, 4:1-tom (Báhár, 1996), 20–22-betler.
Samad Vurǵunnıń «Sen júdá qarıpsań» qosıǵı. Piter Tempesttiń inglis tilindegi awdarması (audio)
Qosıqları (rus tilinde)
Hasan Quliyev. Samad Vurǵun. «Литературный Азербайджан»

[2] ázerbayjan: Səməd Yusif oğlu Vəkilov, aytılıwı [sæˈmæd juˈsif oɣˈlu væˈkilof].

[_da7e8e78b3e298cd-1] Samad Vurgun // International Music Score Library Project. 2006.

[3] "САМЕД ВУРГУН". samedvurgun.com. http://samedvurgun.com/ru/index.php.

[4] "Самед Юсиф оглы Векилов". http://www.ksam.org/index.php?mtype=news1&mid=262.

[:0-5] 1 2 «Samad Vurgun - Biography». www.samadvurgun.com. Qaraldı: 2017-jıl 25-may.

[1]

[lower-alpha 1]

[2]

[3]

[4]