Kontentke ótiw

Sergey Eyzenshteyn

Siltemelerdi redaktorlaw
Wikipedia — erkin enciklopediya
Tuwılǵan sánesi10 (22) yanvar 1898[1]
Tuwılǵan jeriRiga, Rossiya imperiyası
Qaytıs bolǵan sánesi11-fevral 1948(1948-02-11)[2][3][4][5][6][7][8][9] (50 jasta)
Qaytıs bolǵan jeriMoskva, Sovet awqamı
Kásibi
Iskerlik jılları1923–1946
Ómirlik joldas(lar)ı
Pera Atasheva (turm. 1934)
SıylıqlarıStalin sıylıǵı (1941, 1946)

Sergey Mixaylovich Eyzenshteyn (1898-jıl 22-yanvar — 1948-jıl 11-fevral) — sovet kinorejissyorı, scenarist, kinodóretiwshi hám kinoteoristi. Ol barlıq dáwirlerdiń eń ullı kinoshılarınan biri esaplanıp, montaj teoriyası hám ámeliyatında pioner boldı[10]. Ásirese, «Strike» (1925), «Battleship Potemkin» (1925) hám «October» (1928) sessiz filmleri, sonday-aq, Aleksandr Nevskiy (1938) hám Ivan Grozniy (1945-1958) táriyxıy dástanları menen belgili. «Sight and Sound» jurnalı óziniń on jıllıq sorawnamasında onıń «Battleship Potemkin» atlı filmin barlıq waqıtlardıń 54-eń ullı filmi dep atadı[11].

Ómiri

[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]
Jas Eyzenshteyn ata-anası Mixail hám Yuliya Eyzenshteyn menen.

Sergey Eyzenshteyn 1898-jılı 22-yanvarda Riga qalasında, Rossiya imperiyasınıń Livoniya guberniyasında (házirgi Latviya) orta klass shańaraǵında tuwılǵan[12][13]. Onıń shańaraǵı ómiriniń dáslepki jıllarında tez-tez kóship turıp, Eyzenshteynniń pútkil ómiri dawamında dawam etken. Onıń ákesi, arxitektor Mixail Osipovich Eyzenshteyn Kiev guberniyasında tuwılıp, ákesi Osip yahudiy sawdager, anası shved bolǵan[14][15].

Sergey Eyzenshteynniń ákesi rus pravoslav shirkewine ótken, anası Yuliya Ivanovna Konetskaya bolsa rus pravoslav shańaraǵınan[16]. Ol bay sawdagerdiń qızı bolǵan[17]. Yuliya 1905-jılǵı rus revolyuciyası jılında Sergeydi ózi menen birge alıp, Sankt-Peterburgqa ketip, Rigadan shıqtı[18]. Onıń balası geyde ákesin kóriw ushın keletuǵın bolǵan, 1910-jıllarda olarǵa qosıladı[19]. Sońınan ajırasıw júz berip, Yuliya shańaraǵın taslap Franciyada jasawǵa ketti[20]. Eyzenshteyn pravoslav xristian sıpatında tárbiyalanǵan, biraq keyin ala ateistke aylanǵan[21][22]. Balalıǵında Eyzenshteynge tásir kórsetken filmler qatarında birinshi hayal kinorejissyor Elis Gay-Blasheniń «Feminizm aqıbetleri» (1906) filmi de bar bolǵan.

Bilimlendiriw

[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]

Petrograd qurılıs injenerleri institutında Eyzenshteyn ákesiniń kásibi bolǵan arxitektura hám injenerlikti úyrenedi[23]. 1918-jılı mektepti taslap, Rossiya puqaralar urısında qatnasıw ushın Qızıl Armiyaǵa qosılǵan[24]. Biraq, ákesi Mixail qarsı tárepti qollap-quwatlaydı. Bul bolsheviklerge qarsı kúshler jeńilgennen keyin ákesin Germaniyaga, Sergeydi bolsa Petrograd, Vologda hám Dvinskke alıp keledi[25].

1920-jılı Sergey Oktyabr revolyuciyasın úgit-násiyatlawda tabısqa eriskennen keyin Minsktegi komandirlik lawazımına ótkeriledi. Usı waqıtta Kabuki teatrı menen tanısqan hám yapon tilin úyrengen. 300 ge jaqın kanji belgilerin úyrenip, bul onıń súwretlew rawajlanıwına tásir etken[26][27].

Jeke ómiri

[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]
Eyzenshteyn tárepinen islengen gomoerotikalıq eskizlar.

Eyzenshteynniń gomoseksuallıǵı haqqında pikir-talaslar bolıp, Eyzenshteynniń gomoseksuallıǵın kórsetiwshi film Rossiyada qıyınshılıqlarǵa dus keledi[28][29].

Onıń zamanlaslarınıń derlik hámmesi Eyzenshteyn gey bolǵan dep esaplaǵan. Aleksandrov 1925-jılı bergen intervyusında Eyzenshteynniń polyak jurnalisti Vatslav Solskiyge: «Meni qızlar qızıqtırmaydı» degenin hám wahahalap kúlip jibergenin, sońınan tez toqtaǵanın hám qısınǵanınan qızarıp ketkenin kórgen. Solskiy bul waqıyanı eske alıp, «Tek keyinirek, Moskvada hámme biletuǵın nárselerdi bilgenimde ǵana Aleksandrovtıń ersi minez-kulki tusinikli boldı» dep jazǵan edi[30]. Eyzenshteynniń pornografiyalıq súwretleri bajıxana xızmetkerleri tárepinen tabılǵannan keyin Upton Sinkler de usınday juwmaqqa keledi. Keyinirek Mari Setonǵa bılay degen: "Onıń barlıq sherikleri trotskiyshiler hám barlıq gomoslar bolǵan... Bunday erkekler bir-birine jabısıp ketedi[31].

Gomoseksualizm jáne jınayıy huqıqbuzarlıqqa aylanǵanınan jeti ay ótkennen keyin, Eyzenshteyn kinorejissyor hám ssenariy jazıwshı Pera Atashevaǵa úylenedi (Pera Atasheva, Perla Moiseevna Atasheva, perl Moiseevna Fogelman; 1900-1965-jıl 24-sentyabr)[32][33][34]. Aleksandrov sol jılı Orlovaǵa úylendi.

Eyzenshteyn óziniń gomoseksuallıǵın jaqın dostı Mari Setonǵa biykarladı: «Meni gomoseksual dep aytkanlar nadurıs. Men bunı hesh qashan sezgen emespen hám sezbeymen de. Eger men gomoseksual bolsam, bunı tikkeley aytar edim. Biraq, barlıq gáp sonda, mende, máselen, Balzak yamasa Zolya sıyaqlı intellektuallıq ólshemde geypara qos jınıslılıq tendenciya bolıwına qaramastan, men hesh qashan, hátteki Grishaǵa da gomoseksual qushtarlıqtı bastan keshirgen emespen»[35].

Ólimi

[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]

Eyzenshteyn 1946-jılı 2-fevralda júrek xurujın bastan keshirip, kelesi jıldıń kóp bólegin tikleniw menen ótkeredi. Ol 1948-jılı 11-fevralda 50 jasında ekinshi júrek xurujınan qaytıs bolǵan[36]. Onıń denesi 13-fevralda krematsiya etilgeninen aldın Kino xızmetkerleri zalında jatır edi hám kúli Moskvadaǵı Novodevichy qoyımshılıǵına jerlengen[37].

Sıylıqları

[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]

Tásir etiw

[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]

2023-jılı xudojnik Uilyam Kentrij Los-Anjelestegi «The Broad» muzeyindegi jeke kórgizbesine Eyzenshteynniń súwretin kirgizdi[38].

Sıylıq

[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]

2018-jıl 22-yanvarda Google óziniń 120 jıllıǵın Google Doodle menen belgiledi[39].

Tamamlanbaǵan filmleri

[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]
  • 1932 Да здравствует Мексика! (¡Que viva México!, reconstructed in 1979)
  • 1937 Бежин луг (Bezhin Meadow, reconstructed in the 1960s using storyboards and a new soundtrack)

Basqa jumısları

[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]
  • 1929 «Frauennot — Frauenglück» («Women's Misery — Women's Happiness», also known as «Misery and Fortune of Woman») (Switzerland)[40] — Eisenstein worked as supervisor

Bibliografiya

[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]
  • Selected articles in: Christie, Ian; Taylor, Richard, red. (1994), The Film Factory: Russian and Soviet Cinema in Documents, 1896–1939, New York, NY, ISBN 0-415-05298-X {{citation}}: Unknown parameter |publisher= ignored (járdem)(1994), The Film Factory: Russian and Soviet Cinema in Documents, 1896–1939, New York, NY: Routledge, ISBN 0-415-05298-X.
  • Eisenstein, Sergei (1949), Film Form: Essays in Film Theory, New York {{citation}}: Unknown parameter |publisher= ignored (járdem); translated by Jay Leyda.
  • Eisenstein, Sergei (1942), The Film Sense, New York: Hartcourt; translated by Jay Leyda.
  • Eisenstein, Sergei (1959), Notes of a film director, Foreign Languages Pub. House; translated by X. Danko Online version
  • Eisenstein, Sergei (1972), Que Viva Mexico!, New York, ISBN 978-0-405-03916-4 {{citation}}: Unknown parameter |publisher= ignored (járdem).
  • Eisenstein, Sergei (1994), Towards a Theory of Montage, British Film Institute.

Derekler

[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]
  1. ↑ Эзенштейн Сер­гей Ми­хай­ло­вич (rus.). Москва: Большая российская энциклопедия, 2004.
  2. ↑ Bibliothèque nationale de France BnF authorities (fr.): ashıq maǵlıwmatlar platforması. 2011.
  3. ↑ Эйзенштейн Сергей Михайлович // Большая советская энциклопедия (rus.): [в 30 т.]. 3-е изд. Москва: Советская энциклопедия, 1969.
  4. ↑ Mitry J. Sergey Mikhaylovich Eisenstein // Encyclopædia Britannica (ing.).
  5. ↑ Sergej M. Eisenstein // filmportal.de. 2005.
  6. ↑ Сергей Эйзенштейн // Discogs(amerika ingl.). 2000.
  7. ↑ Sergei Eisenstein // Brockhaus Enzyklopädie (alm.). F.A. Brockhaus, 1796.
  8. ↑ abART.
  9. ↑ Sergej Eisenstein // Munzinger Personen (alm.).
  10. ↑ Rollberg, Peter. Historical Dictionary of Russian and Soviet Cinema. US: Rowman & Littlefield, 2009 — 204–210 bet. ISBN 978-0-8108-6072-8. 
  11. ↑ «The Greatest Films of All Time» (en). BFI. Qaraldı: 2025-jıl 20-oktyabr.
  12. ↑ Mitry, Jean (7 February 2020). "Sergey Eisenstein – Soviet film director". Encyclopaedia Britannica. https://www.britannica.com/biography/Sergey-Eisenstein.<!--->
  13. ↑ «Sergei Eisenstein – Russian film director and film theorist. Biography and interesting facts» (2017-jıl 22-iyul). 2021-jıl 24-iyul sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2018-jıl 9-noyabr.
  14. ↑ «Зашифрованное зодчество Риги». АЛЕФ. 2019-jıl 30-aprel sánesinde túp nusqadan arxivlendi.
  15. ↑ «Russland-Aktuell - Michail Eisenstein». www.aktuell.ru. Qaraldı: 2025-jıl 11-iyun.
  16. ↑ Эйзенштейн 1968 1 Sentyabr 2012[Sáne tuwrı kelmeydi] sánesinde Wayback Machine saytında arxivlendi..
  17. ↑ Bordwell 1993, s. 1.
  18. ↑ Seton 1952, s. 19.
  19. ↑ Seton 1952, s. 20.
  20. ↑ Seton 1952, s. 22.
  21. ↑ LaValley, Al. Eisenstein at 100. Rutgers University Press, 2001 — 70 bet. ISBN 9780813529714. „As a committed Marxist, Eisenstein outwardly turned his back on his Orthodox upbringing, and took pains in his memoirs to stress his atheism.“ 
  22. ↑ Eisenstein, Sergei. Beyond the stars: the memoirs of Sergei Eisenstein, Volume 5. BFI Publishing, 1996 — 414 bet. ISBN 9780851704609. „My atheism is like that of Anatole France -- inseparable from adoration of the visible forms of a cult.“ 
  23. ↑ Seton 1952, s. 28.
  24. ↑ Seton 1952, ss. 34–35.
  25. ↑ Seton 1952, s. 35.
  26. ↑ Эйзенштейн 1968 1 Sentyabr 2012[Sáne tuwrı kelmeydi] sánesinde Wayback Machine saytında arxivlendi.
  27. ↑ Seton 1952, s. 37.
  28. ↑ Gray, Carmen (30 March 2015). "Greenaway offends Russia with film about Soviet director's gay affair" (in en-GB). The Guardian. ISSN 0261-3077. https://www.theguardian.com/world/2015/mar/30/peter-greenaway-sergei-eisenstein-in-guanajuato.
  29. ↑ McNabb, Geoffrey (9 February 2015). "Film claiming director Sergei Eisenstein had gay love affair shunned" (in en). The Independent. http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/news/film-claiming-director-sergei-eisenstein-had-gay-love-affair-shunned-in-russia-10034767.html.
  30. ↑ McSmith, Andy. Fear and the Muse Kept Watch, The Russian Masters – from Akhmatova and Pasternak to Shostakovich and Eisenstein – Under Stalin. New York: The New Press, 2015 — 160–61 bet. ISBN 978-1-59558-056-6. 
  31. ↑ Seton 1952, s. 515.
  32. ↑ Bordwell 1993, s. 33.
  33. ↑ «Pera Atasheva» (ru). Qaraldı: 2018-jıl 22-yanvar.
  34. ↑ «СЮЖЕТ МОГИЛА СЕРГЕЯ ЭЙЗЕНШТЕЙНА, ВОЗЛОЖЕНИЕ ЦВЕТОВ. (1998)». 2016-jıl 9-avgust sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2016-jıl 17-iyun.
  35. ↑ Юрьев. «"Intellectual Orientation". Sergey Eisenstein's offscreen life» (ru). aif.ru. Argumenty i Facty (2018-jıl 22-yanvar). Qaraldı: 2020-jıl 19-avgust.
  36. ↑ Neuberger 2003, s. 23.
  37. ↑ Cavendish. «The Death of Sergei Eisenstein». 2015-jıl 11-oktyabr sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2014-jıl 24-mart.
  38. ↑ Amadour. «15 Minutes With Visionary Artist William Kentridge» (en). LAmag – Culture, Food, Fashion, News & Los Angeles (2022-jıl 7-dekabr). 2023-jıl 31-dekabr sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2023-jıl 31-dekabr.
  39. ↑ «Sergei Eisenstein's 120th Birthday». Google (2024-jıl 27-fevral).
  40. ↑ «Misery and Fortune of Women | BAMPFA». bampfa.org (2018-jıl 18-yanvar). Qaraldı: 2023-jıl 12-yanvar.

Qosımsha oqıw ushın

[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]
  • Sergei Mikhailovich Eisenstein Collection is housed at the Museum of Modern Art Museum Archives.
  • Sergei Eisenstein Scrapbook of photographs and manuscripts [ca. 1900]-1930 (2 volumes) is house at the Museum of Modern Art Museum Archives.
  • Sergei Eisenstein Correspondence with Theodore Dreiser, 1931–1941 (9 letters), is housed at the Rare Book and Manuscript Library at the University of Pennsylvania.

Maqalalar

[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]
«https://kaa.wikipedia.org/w/index.php?title=Sergey_Eyzenshteyn&oldid=265234» saytınan alınǵan