Shatasıw

Psixologiyada shatasıw — albıraǵan yamasa túsiniksiz bolıw sapası yamasa emocionallıq jaǵdayı. «Ótkir psixikalıq shatasıw» termini kóbinese Awırıwlar hám olarǵa baylanıslı densawlıq máseleleriniń xalıqaralıq statistikalıq klassifikaciyası hám medicinalıq tema atamaları basılımlarında patologiyanı táriyiplew ushın deliriy termini menen birdey mánide qollanıladı. Olar baǵdarlawdı, yaǵnıy ózin waqıt, orın hám jeke sáykeslik boyınsha dúnyada durıs jaylastırıw uqıplılıǵın joǵaltıwǵa tiyisli. Psixikalıq shatasıw geyde tártipke salınǵan sananıń buzılıwı (sızıqlı oylawdı joǵaltıw) hám este saqlaw qábiletin joǵaltıw (aldıńǵı waqıyalardı durıs eske túsiriw yamasa jańa materialdı úyrene almaw) menen birge keledi.

Etimologiya

Shatasıw sózi latın tilindegi «confundo» sózinen kelip shıqqan, ol «shatastırıw, aralastırıw, birlestiriw, birge quyıw, tártipsizlik, aralasıw» degen mánislerdi bildiredi.

Sebepleri

Shatasıw dári tásirinen yamasa salıstırmalı tez miy funkciyasınıń buzılıwınan payda bolıwı múmkin. Ótkir shatasıw kóbinese deliriy (yamasa «ótkir shatasıw halatı») dep ataladı, degen menen deliriy kóbinese ápiwayı shatasıwdan góre kóbirek buzılıwlardı óz ishine aladı. Bul buzılıwlarǵa dıqqattı jámley almaw; sanadaǵı hár qıylı buzılıwlar hám waqıt yamasa keńislik baǵdarın joǵaltıw kiredi. Aqıl-oydıń shatasıwı sonday-aq sozılmalı organikalıq miy patologiyalarınan, mısalı demenciyadan da payda bolıwı múmkin.

Differencial diagnoz

Dári-dármaqlardan payda bolǵan ótkir shatasıwdıń eń keń tarqalǵan sebepleri — dopaminergikalıq dáriler (Parkinson keselligin emlew ushın qollanılatuǵın), diuretikler, triciklik, tetraciklik antidepressantlar hám benzodiazepinler yamasa alkogol bolıp tabıladı. Jası úlken adamlar, ásirese aldın ala demenciyaǵa iye bolǵanlar, dári sebepli payda bolǵan ótkir shatasıw halatlarına eń kóp ushıraydı. Jańa izertlewler D vitamininiń jetispewshiligi menen kognitiv buzılıw (oǵan «tutas miy» de kiredi) arasında baylanıs bar ekenin kórsetpekte.