Shawdırbay Seytov

QARAQALPAQ WİKİPEDİASININ' MAG'LIWMATI
Jump to navigation Jump to search

Shawdırbay Seytov 1937-jılı 16-martta No'kiste tuwılg'an. Ol da'slep Moskvadag'ı M.Gorkiy atındag'ı a'debiyat institutın pitkeredi. Son'ınan Qaraqalpaq ma'mleketlik universitetin pitkergen. "A'miwda'rya" jurnalının redaktsiyasında, televedine ha'm radio esittiriw komitetinde, "Qaraqalpaqstan" baspasında, Qaraqalpaqstan ASSR Jazıwshılar awqamında jumıs isleydi. 1970-jıldan baslap burıng'ı Awqam jazıwshılar sholkeminin' ag'zası.

Ol a'debiyat maydanına "Soqpag'ım menin' qaydasan'?" (1966) degen toplamı menen jar salıp kelgen shayır. Onın' "U'shpelek" (1964), "Tawlardan saza" (1970), "Jollpar" (1988) qosıqlar toplamı, "Qashqın", "Ko'p edi tırnalar" (1969), "Ig'bal soqpaqları" romanı (1975), "Xalqabad" (1978, 1981, 1989) roman-tetralogiyası, "Shırashılar" romanı, "İsine tirkelip tigilsin" povesti (1986), "Jamanshıg'anaqtag'ı Aqtuba" romanı (1992) baspadan shıqtı.

Sh. Seytovtın' "Da'rbent" poemasında xalıqlar ortasındag'ı urıslardı eske tusiriw arqalı paraxatshılıq so'zine ulken ma'ni beredi.

Sh. Seytov o'zinin' a'debiy do'retiwshiligin poeziyadan baslaydı. Onın' poeziyasında prozaizm basım bolsa, prozasında lirizm ku'shli. Ol gumanistlik problemalardı ko'rkem so'z kestelerinde sheber bere alg'an shayır ha'm jazıwshı.

A'sirese, Sh.Seytov ko'pshilikke jazıwshı sıpatında tanılg'an. Ol prozadag'ı o'z soqpag'ın aytarlıqtay shınıg'ıwlar-gu'rrin'ler jazıp u'yreniw mektebinen "o'tpey-aq", povestler do'retiw menen baslag'an. Ol tez waqıt ishinde "Ko'p edi ketken tırnalar", "Qashqın" povestleri menen jazıwshılıq talantın ko'rsete aldı. Bul povestler onın' tun'g'ısh ta'jiriybeleri bolıwına qaramastan sa'tli shıqtı. Bul eki povesttin' ideyası, ko'rkemlik qasiyetleri haqqında Z.S.Kedrina, M.Parxomenko, M.K.Nurmuxammedov, S.Axmetov, Z.Nasrullaeva, J.Narımbetovlar unamla pikirler aytadı.

Jazıwshı 70-jıllarg'a kelip birotala romanlar do'retiw jolına o'tip, da'slep "Ig'bal soqpaqları", son'ınan "Xalqabad" roman tetralogiyasın, "Shırashılar", "Jamanshıg'anaqtag'ı Aqtuba" romanların jazadı. Olardın' ideya-tematikalıq bag'darları, janrlıq qa'siyetleri, syujetlik-kompozitsiyalıq qurılısı bir-birin qaytalamaydı, ha'r biri o'z aldına qaytalanbas ko'rkem du'nyalar esaplanadı.

Jazıwshı Sh.Seytovtın' "Ig'bal soqpaqları" romanı 1975-jılı baspadan shıqqan edi. Ol qaraqalpaq prozasında da'slepki liro-psixologiyalıq roman sıpatında a'debiyatshı ilimpazlar ta'repinen unamlı bahalandı.

"Ig'bal soqpaqları" avtordın' "u'lken" prozadag'ı da'slepki ta'jiriybesi. Sog'an qaramastan, roman Sh.Seytovtı ko'p qırlı talant iyesi, sheber jazıwshı sıpatında tanıttı. Sh.Seytov tek g'ana ku'shli shayırlıq talant iyesi bolıp qalmastan, adam jan du'nyasın teren' sezinetug'ın psixolog, so'z benen su'wret salatug'ın xudojnik. Romanda qaharmanlardın' belgili bir ma'writtegi ishki tolg'anısları menen terbenisleri, kewil keshirmeleri "poeziya tili" menen beriledi. Qaharmanlar tilindegi poeziyalıq ırg'aq, ku'shli lirizm tezden oqıwshı sezimin biylep aladı.

Roman xat penen ashılıp, xat penen tamamlanadı.Onda jaslardın' muhabbattan, ka'sipten, qullası o'mirden o'z ornın tabıwdag'ı qıyınshılıqları, mashaqatlı jolları su'wretlenip, waqıya qaharmannın' awızeki gu'rrin'i formasında birinshi betten bayanlanadı.

Shıg'arma da'slepki betlerinde Ma'qset qarapayım shayır ta'biyatlı bir jigit sıpatında ko'rinedi. Lekin ol o'z a'tirapındag'ı waqıyalardı gu'zetip baradı. Turmıstag'ı a'dalatsızlıqlarg'a, nahaqlıqqa qarsı shıgadı, olar tuwralı teren'irek oylap, juwmaq shıg'arıwg'a ha'reket etedi. Joraları menen haytlap ketip qarawındag'ı mallardın' joytılıp ketiwi, Maltabar menen Pirnazarovtın' Haytmurat g'arrıg'a qırsıg'ıp Ma'qsetti qamap taslawı onın' o'mirinde u'lken burılıs jasaydı. Qarawındag'ı mallardı da qaytıp alıp qoyadı. Bul tosınnan bolg'an waqıyalar Ma'qsettin' o'mirin astın-u'stin qıladı. Qamaqtan azat etilgeni qarawındag'ı mallardı alıp qoyadı. Tap sol waqıtta Muratta Ma'qsetti o'z menen alıp ketiwge keledi. Ma'qsettin' o'mirindegi adasıwlar usınnan keyin baslanadı. Qalag'a kelgennen son'g'ı ku'nleri zerikerli boladı. Da'slepki ku'nleri jumıs tappay sandaladı. Restorang'a shveytsar bolıp kiredi. Ol jerde de talabı ju'rispeydi. Awıllaslarınan esitken ga'pine shıdamay restorandı ta'rk etedi. Keyin qurılısqa jumısqa o'tedi. O'mirdegi ornın tapqanday boladı. Degen menen bug'an da ishley kewli tolmaytug'ın edi. Ta'g'dirdin' tu'rli-tu'rli taqıwmetine tap bolg'an Ma'qsettin' ar-sarı shıg'adı. Ta'g'dir taynapır taslardı talayına talmay zın'g'ıtar edi. Murattın' u'yleniw toyınan xabarsız qalıp dayısının' o'kpelewi, onın' ju'zine qaray almay ju'rgende Maltabardın' tap bolıwı, o'z na'psi ushın Miyrigu'ldin "a'jag'asıman" dep tanıstırıwı, tag'ı da bunın' menen turmay iplas iske qol urıwı, Dilaramg'a doslasqanda jen'gesinin' Maltabar menen qashıp ketiwi, so'ytip ju'rgende Nazlının' tap bolıwı, dayısının' jaqsı niyet penen baslag'na isleri Ma'qsettin' janın jegidey jeydi. Aldında eki jol bar. Biri - jaylawg'a qaytıw, ekinshisi - Dilaram menen qalıw. Kewli, ju'regi ken'islikti ku'segen Ma'qset jaylawg'a qaytıwg'a bel baylaydı. Keyingi waqıtları o'mirindegi awdarıspaqlar, tosınnan bolg'an jag'daylar, waqıyalar na'tiyjesinde Ma'qsettin' xarakterinde printsipial o'zgerisler ju'z beredi. Ata ka'sibine bolg'an sadıqlıq, Nazlıg'a bolg'an muhabbat Ma'qsetti tuwılg'an ata ma'kanına baslaydı. Sh.Seytov qaharmannın' o'z ka'sibine, o'z su'ygenine qayta oralıwın su'wretlew arqalı insannın' tuwılg'an jerge, ata ma'kang'a muhabbatın ulıg'laydı. İnsannın' o'mirdegi ornın, baxtın onın' ka'siptegi, muhabbattegi ornı menen belgileydi.

Avtor Miyrigu'l menen Nazlı ha'm Dilaramlardın' obrazların bir-birine qarama-qarsı qoyıp su'wretleydi. Olardın' ishki du'nyasın sa'wlelendiriwde kontrastlıq usıldan sheber paydalanadı. Mısalı, Miyrigu'l waqıtsha ha'zlikti go'zlep iplas joldan ju'rse, Nazlı ha'm Dilaram o'mirdegi insan ornın joqarı qoyadı, o'mirdin' ullılıg'ın teren' tu'sinedi. A'sirese, Dilaram obrazında o'mirden o'z orının tappay dag'dırg'an adamnın' ta'g'diri tipiklestirilip beriledi.

"Xalqabad" roman-tetralogiyası tematikalıq jaqtan o'z-ara uqsas bolg'an M.Sholoxovtın' "Ashılg'an tın'", T.Qayıpbergenovtın' "Son'g'ı hu'jim" romanların qaytalamaydı. Ondag'ı jan'ashıllıq tek qaharmanlar obrazın do'retiwdegi ko'rkem psixologizmnin' o'tkirliginde emes, al roman jan'asha ideyalıq-estetikalıq sıpatı, su'wretlenip otırg'an jıllardın' tariyxıy shınlıg'ın teren' ashıp beriwi, milliy sıpatlarının' basımlıg'ı, qayta qurıw ruwxın teren' sin'irgenligi menen pu'tkilley ajıralıp turadı. Romanda jazıwshının' ja'miyettegi siyasiy gu'resler haqqında, yaki qaharmanlar haqqında unamlı yamasa unamsız pozitsiyası ko'rinbeydi. Waqıyalardın' rawajlanıwı menen da'wirge ta'n belgiler, qaharmanlardın' obrazı, olar arasındag'ı qarama-qarsılıqlar ko'rine baslaydı.

"Shırashılar" romanında qaharman xarakterin jaratıwda qahramannın' eske tu'siriwleri menen ko'z aldına elesletiwleri baslı orıng'a shıqsa, "Ig'bal soqpaqları" lirikalıq sıpatlardın' basımlıg'ı, romantikalıq ko'terin'kiligi menen o'zgeshelenedi. Al "Jamanshıg'anaqtag'ı Aqtuba" romanında avtor xarakterler jaratıwda ko'rkem detal ha'm dialoglar, poliloglardan sheber paydalang'an.

Jazıwshının' "Xalqabad" romanı da'slep "A'miwda'rya" jurnalında, keyin qayta islenip kitap halında baspadan shıqtı. Roman "Shar buzıw" (1978), "Mashaqatlı asırımlar" (1981), "O'rdek qırg'ınnan son'" ha'm "Atlan shap" (1989) dep atalg'an to'rt kitaptan ibarat. Kitapta XX a'sirdin' 50-jıllarına deyingi waqıyalar su'wretlendi.

"Shar buzıw" kitabında 20-30 jıllardag'ı ullı burılıs da'wirine tiyisli qıyan-kesti waqıyalar, "Mashaqatlı asırımlar"da qolg'a kirgizgen jen'isti bekkemlew ushın gu'resler, o'lip baratırg'an ja'miyet wa'killerinin' son'g'ı tal qarmawları, bul jan'a joldag'ı adasıwlar, jeke menshiklik sananın' ja'miyetlik sanag'a aylanıwın su'wretlew jazıwshının' dıqqat orayında turadı.U'shinshi ham to'rtinshi kitaplarında da'slepki "romanlardag'ı qaharmanlar, personajlar sanasının' o'siw evolyutsiyası, gu'resleri, ta'shwishleri, ta'g'dirleri zaman ta'g'diyri menen baylanısta sa'wlelenedi, zaman bulardı, bular zamandı rawajlandırıp baradı, atalar estafetasın balaları alıp, ilgerilewin dawam etedi. Bul tema da'slep rus jazıwshısı M.Sholoxovtın' "Ashılg'an tın'" romanında sa'wlelendiriledi.

Jazıwshı "O'rdek qırg'ınnan son'" dep atalg'an romanında Stalinlik repressiya jıllarının qorqınıshlı haqıyqatlıg'ın ken' planda suwretlep beredi. Bir jag'ınan urıs qa'wpi, ekinshi ta'repten qorqınıshlı repressiyalar el ag'aların tolg'andıradı. Eldegi hu'kim surgen siyasat el basshıları Qunnazar, Bazarbay, Sayımbetlerdi de bir-birine isenbeytug'ın da'rejege alıp keledi. Bul da'wir qurbanı bolg'an qarapayım miynetkesh Bazarbay qılıy obrazı oqıwshıda ku'shli ta'sir qaldıradı. Qansha azap shekse de hu'jdansızlıqqa barmag'an jazıqsız repressiya qurbanı. Turaqlılıg'ı, qaysarlıg'ına, tuwrı so'zliligine bola qamaqtan azat etilgen Bazarbay o'z ar-namısın qorg'aydı. Shan'arag'ının' ar-namısın ayaq astı etkeni ushın kimdi ayıpların bilmey sarsıladı. "…ne ushın hayalımdı o'ltiremen, aqırı, ol mag'an jaqsılıq isleymen dep, ta'nin jallawg'a shekem bardı g'o!... Bunın' a'dep Sa'metin o'ltiriw kerek edi!... Bunday namısınan janın, ma'pin artıq qoyatug'ın, qorqaq, na'ma'rt o'letizina ko'p, bulardı o'ltirip ushlıg'ına jete almaysan'! Amanlıqtan kegimdi qaytarsam shu'kir!...(348-bet)-dep oylanadı.

Da'wir siyasatının' qurbanı bolg'an Bazarbaydın' tragediyası haqqında avtor hesh na'rse aytpaydı: onı ya qaralamaydı, ya aqlamaydı. Su'wretlengen waqıya haqqında avtor pozitsiyası anıq ko'rinbeydi. Biraq Bazarbay oqıwshıda qanxor emes, al o'z ar-namısın qorg'ag'an obraz sıpatında ta'sir qaldıradı. Bar iseniminen ayrılıp, hu'jdan buyrıg'ı menen o'z kegin aladı. Bul jag'ınan Bazarbay obrazı "Jamanshıg'anaqtag'ı Aqtuba" romanındag'ı Biybiraba obrazına jaqın keledi. Nızam o'z ku'shin jog'altıp, insan ma'plerin qorg'ay almag'anlıqtan ar-namısı taptalg'an Biybiraba o'z dushpanlarınan o'zi o'sh alıwg'a kirisedi. Pu'tkil o'mirin ku'lge aylandırg'an Temirxandı o'ltirip, Berdashtan o'sh alıwg'a barg'anda onın' o'zin atıp o'ltiredi.

30-jıllardag'ı massalıq repressiyanın' ashshı haqıyqatlıg'ın su'wretleytug'ın "Xalqabad" tetralogiyasının' "O'rdek qırg'ınnın' son'" kitabı "Quyrıq planının'" orınlanıwı haqqında berilgen raport penen juwmaqlanadı. Romandag'ı Gu'ljan, Bazarbay, Aqto're, Jamal sot, Amanlıq obrazları repressiya da'wirinin' tipik wa'killeri.

Jamal sottın' obrazı repressiya jıllarında xalıqtı basqarg'an el basshısı. Onın' qarmag'ına ilingen ne bir azamatlar xalıq dushpanı retinde atılıp ketedi. O'zinin' kewilindegisin orınlamag'an adamdı ayamaydı. Xalıqtın' ta'g'dirin oyınshıq etken Jamal sot watan gedayı bolıp jasaydı. "Xalıq dushpanı" etip neshe u'ylerdi qan'ıratqan, xalıqtın' ko'zin qorqıtqan Jamal sot xalıq g'a'zebine ushıraydı, o'z jazasın aladı.

Tetralogiyanın "Atlanshap" dep atalg'an to'rtinshi kitabında "Jaqsılıq" kolxozı miynetkeshlerinin' Ullı Watandarlıq urıs jıllarındag'ı turmıs menen tanısamız. Bul romanda jazıwshı kolxoz baslıg'ı Ma'diyardın' shan'arag'ı, hayalı Aysultan, onın' balası Da'niyar menen kelini Aqjarqın, sonday-aq Sayımbet, Gu'ljan, Asqarbay, Eshbaydın' ta'g'dirleri suwretlenedi. Romanda barlıg'ı eki juzden aslam qaharmanlar qatnasadı.

"Jamanshıg'anaqtag'ı Aqtuba" romanı jarıqqa shıg'ıwdan-aq ja'miyetshilikte u'lken shawqım ko'terildi. Geyparalar bul do'retpesi ushın jazıwshını ayıplasa, al ayrımları romandı 90-jıllar qaraqalpaq prozasının' a'jayıp tabısı sıpatında ko'rsetedi. Roman haqqında bunday pikirlerdin' ju'zege keliwi ta'biyiy na'rse. Tubalawshılıq jıllarındag'ı adamzattın' xorlang'an, namısı ayaq astı etilgen turmısı barınsha ashıp taslanadı. Bul shıg'armag'a deyin qaraqalpaq prozasında bunday taqılettegi shıg'armalar do'retilmegen edi.

Roman negizinen No'kistegi Qızketken kanalı boyında jaylasqan Aqtuba elatındag'ı waqıyalar su'wretlenedi. Aqtuba elatı a'dewir tolısıp, xalıqtın' ko'beyiwine qaramastan, ha'r kim ha'r jaqtan jıynalg'anlıqtan jaylar plansız salınıp, on'lı basshılıq etetug'ın hu'kimeti de joq. Barı-jog'ı bir univermag, voenkomattın' eski imaratı jaylasqan bul elattın' en' bardamlı, awqatlı adamı A'mirxan usı univermagtın' baslıg'ı. Ol perzentsizligi sebepli da'slepki hayalınan ajırasıp, qıysıq ko'shege kirip ketedi. Aqshanın' puwına ma'sirip, shalqıydı. Obal-sawap, ar-namıs degendi umıtıp, hayal-qızlardın' ar-namısın ayaq astı etedi. Sulıw qız-jawanlardı satıwshı etip, solardın' arqasında sawdasın ju'rgizip otıradı. Onın' o'z printsipi bar. Romannın' ko'rkemlik qunı da A'mirxan xarakterinin' jaratılıwı menen baylanıslı. A'mirxan hayal-qızlardın' ar-namısın ayaq astı etip bılg'awshı, ha'dden tıs jawız iplas adam. Basqalardın ta'g'diri og'an bir pul.

Jalg'an siyasat hu'kim su'rgen sotsial ortalıq xalıqtı milliy isenimnen ayırıp, ne bir ha'melparaz, jawız, jalataylardı "ta'rbiyalap" shıg'aradı. Romanda olardın' tipik obrazı jaratılg'an. Bul - A'mirxan obrazı Ol qaladag'ı univermagtın' baslıg'ı, u'lkenlerge so'zi o'timli, du'kandagı o'timli zatların o'z paydasına astırtın satıp, bos du'kang'a ot berip, basqalarg'a jala jawıp qamatıp jiberetug'ın jawız adam. Trest baslıq Ların, qa'legen "jarılqag'an" adamın tiyisli jerine so'zin o'tkerip jumıstan o'zgerte aladı. Kewlindegisin mashaqatsız, aqsha ku'shi menen iske asıradı. Aybo'rektin' ar-namısın xorlag'anda sol A'mirxan. Bul ushın Aybo'rek ku'yewi ekewi onnan o'sh alıw waqtın ku'tip jasaydı. A'mirxannın' esiginde qulı boladı. Barlıq iplaslıqlarına, xorlıqlarına shıdap jasaydı. Son'ında bul islerin A'mirxannın' o'zine qaytarıp isleydi. Du'kan o'rtenip, jumıssız qalg'an Jerdash hayalı Aybo'rektin' arqasında minzavodqa jumısqa kiredi. A'mirxannan ozıw ushın hayalının' iplaslıqlarında keshiredi. Barlıg'ına ko'nedi. Tek onnan o'shin alsa boldı. Jas biygu'na qız Biybirabanın' ta'g'dirin ba'sekege tigip, jalg'ız balasın o'zi menen "baja" bolıwg'a ko'ndiredi. Biybirabanı aldap ko'l boyına alıp barg'anda Berdashtın' o'zin qız balta menen shawıp o'ltiredi. A'mirxan bul ba'sekede jen'ilip ha'm balasınan, ha'm du'nyasınan ayırıladı. Jerdash betine hesh kim jel bolıp tiymegen A'mirxannın' bar pulın reketirlardın' ja'rdeminde aladı.

Romanda oraydan basqarıwdag'ı jiberilgen qa'telikler, adamlarg'a haywanlarsha qaraw, ma'mleket mu'lkin tonawshılık, paraxorlıq, urlıq, zorlıq-zombılıq, jalataylıq, menmenlik, bassınıwshılıq ha'wij alsa, ekinshi jag'ınan usı iplaslıqlarg'a eti o'lip ketken, ma'n'gu'rlik, sadalıq, soqır sezim bir-birine qarsı qoyıp su'wretlengen.

"İsine tirkelip tigilsin" povesti de "Jamanıshg'anaqtag'ı Aqtuba" romanı menen tematikası jag'ınan u'nles. Onda militsiya xızmetkerlerinin' turmısındag'ı tubalawshılıq da'wirindegi unamsız ha'reketler swwretlenedi. Povesttin' bas personajı A'bilqasım Maxmudov. Ol jaslayınan a'kesinen jetim qalg'an son', onı Jomartqan "g'amxorlıqqa" aladı. Onı mektepte oqıp atır dep dizimnen o'tkizedi de o'zinin' malların baqıtırıp qoyadı. Jomartqan bunın' menen turmay jas balag'a "domalaq arza" jazdırıp, adamlardı jumıstan shıg'aradı. O'zi usınday jol menen mektep direktorı boladı. Mektep partasında otırmag'an A'bilqasımg'a attestat a'kelip beredi. Endi og'an diplom kerek. Jomartqan bug'an da ja'rdem beredi. A'bilqasımdı No'kistegi ot-jem skladının' baslıg'ı Qa'liyge beredi. Bunday Adam og'an juda' za'rur. Qa'liy onı awıl xojalıq texnikumına kirgizedi, endi og'an jallanba miynet etiwge tuwra keledi. Ol Qa'liydin' urlap alg'an ot-jemlerin bazarda satadı. Qılmıs ustine onı OBXSS xızmetkeri Nazar uslaydı. Qa'liy a'piwayı adamlardan emes, joqarıda ag'aları bar. Haq niyetli militsiya xızmetkeri Nazardı "mın' manat para aldı" dep jala jawıp qamatıp jiberedi. Og'an bul o'tirik tilxattı A'bilqasım beredi. İshki İsler Ministrliginın' (İİM) ministri A'bilqasımdı "jaqsı kadr" ekenligin bilip, teknikum pitkeriwden onı jumısqa aladı. Ol jumısqa kiriwden Jan'a tapsırma - tiriyek satıwshılardı tutıp beriw wazıypasın aladı. Bul tapsırmanı orınlawda o'lgen adamlardın' altın tisin qoparıp, sonın' esabınan bayıp otırg'anlardı da, tiryek satıwshılardı da tutadı, biraq bul adamlardın' İİM xızmetkerleri menen baylanıslı ekenligin, olardın payda sherigi ekenligin bilmeydi. Na'tiyjede o'zi xaq niyetli Nazardı qalay qamatıp jibergen bolsa, o'zi de tap sonday metod penen qamalıp ketedi. Povest A'bilqasımnın ku'ndeligi formasında beriledi.Jazıwshı ku'ndeliktin' jazılıw stilin, tilin, qaharmannın' oyların o'zine ta'n muqamda asha bilgen.

"Shırashılar" romanında psixologizm basım bolıp, onda turmıs shınlıg'ı ken' epikalıq masshtabta alınıp, qaharmannın' elesletiwleri ha'm eske tu'siriwleri menen konkret sol qaharmanlar ha'reket etetug'ın sharayat parallel qoyıp su'wretlenedi.

Bas qaharman Esjan g'arrı o'mirinen tan'lap alıng'an bir aqshamlıq waqıya romannın' syujetlik o'zegin quraydı. Ol kishkene g'ana, bar bolg'anı jeti u'yli qaraqalpaq awılında jasaydı. Son'g'ılıg'ında jawgershilik sebepli awılda tek eki xojalıq g'ana qaladı. Romanda ja'miyettegi o'zgerislerden uzaqta, biyta'rep jasap atırg'an Esjan g'arrının' revolyutsiyalıq ha'reketlerge aralasıwı qızıqlı bayanlanadı.

Esjan g'arrı o'zine ta'n xarakterge iye. Ol sadalıg'ı menen aq ko'kirekligi basım, qarapayım awıl adamı. Onın' o'mirdin' ma'nisi, mazmunı haqqında o'z tu'sinigi, filosofiyası bar. Ku'ndelikli turmıstın' g'alma-g'alı, o'z mashqalası menen tınısh jasawdı qa'leydi. Og'an basqa hesh na'rse kerek emes. Ha'r ku'ni mal-halg'a, qora-qopsıg'a qaraw, jaz bolsa egin-teginge qaraw, qıs tu'sip muz qataman degenshe ha'r ku'ni keshte da'ryada kemeler qayırlap qalmaw ushın shıra jag'ıw - onın' ku'ndelikli talabı, turmıslıq mashqalası. Shırashılıq etkeni ushın xojeyinnen azın-awlaq pul aladı. Sog'an qa'na'a't etip jasay beredi.

Sh.Seytov qaraqalpaq a'debiyatının tuwısqan xalıqlar a'debiyatı ullı klassik a'debiyatı ha'm ja'ha'n a'debiyatı u'lgilerin qaraqalpaq tiline awdaradı. Ol N.A.Nekrasov, A.S.Pushkin, M.Yu.Lermontov, L.N.Tolstoy, S.Ayniy, A.Matchannın' shıg'armaları menen qaraqalpaq oqıwshıların tanıstıradı. O'z gezeginde jazıwshının' shıg'armaları rus, o'zbek, tatar, qazaq tillerine awdarılg'an.