Surdopedagogika

Kayıyedaǵı gereń oqıwshılarǵa arnalǵan klass, Kenya

Surdopedagogika — bul esitiwinde nuqsanı (shala esitetuǵın hám gereń balalar) bolǵan balalardı oqıtıw, tárbiyalaw hám sociallastırıw menen shuǵıllanatuǵın defektologiya tarawı bólimi. Bul tarawda esitiwinde sheklewler bar bolǵan balalar hám jası úlkenlerdiń rawajlanıwı, tálim alıwı, kommunikaciyası hám jámiyetke maslasıw processleri úyreniledi hám olardı qollap-quwatlaytuǵın arnawlı metodikalar islep shıǵıladı.

Etimologiyası

Surdopedagogika ataması eki bólimnen turadı:

• «Surdo» — latınsha «surdus», yaǵnıy «gereń» degen mánisti ańlatadı.
• «Pedagogika» — tálim hám tárbiya haqqındaǵı ilim.

Tiykarǵı maqsetleri

1. Gereń hám shala esitetuǵın balalardı anıqlaw hám diagnostikalaw.
2. Esitiwinde sheklewge iye balalardı oqıtıwdıń arnawlı usılların islep shıǵıw.
3. Sociallıq beyimlesiw hám kommunikaciya kónlikpelerin qáliplestiriw.
4. Qosımsha járdem (psixologiyalıq, logopediyalıq, audiopedikalıq) kórsetiw.
5. Inklyuziv tálimge tayarlaw.

Tarıyxıy rawajlanıwı

1. Áyyemgi dáwirler:

Áyyemgi jámiyetlerde gereń hám saqaw adamlar jámiyetden shetlestirilgen, olardıń oqıp jazıw, basqalar menen qarım-qatnasıq qılıw imkaniyatı derlik bolmaǵan. Hátteki ayırım cvilizaciyalarda (mısalı Áyyemgi Greciyada) olardı ruwxıy zayıp dep esaplaǵan.

• Áyyemgi Rim hújjetlerinde gereń balalarǵa múlik beriw yaki guwalıq kórsetiw huquqı bolmaǵanlıǵı haqqında aytıladı.
• Antik dáwirde Aristotel gereń insanlar pikir júrite almaydı dep esaplaǵan.

Bul dáwirde surdopedagogika ele tolıq pán sıpatında qáliplespegen edi, biraq jámiyetde gereń adamlarǵa qarata múnásibet qáliplese baslaǵan.

2.Orta ásirler (V-XV ásirler):

Orta ásirlerde diniy qaraslar kúshli bolǵan hám gereń adamlar «jazalanǵan», «gúnákar» dep esaplanǵan. Biraq bazı din wákilleri, tiykarınan, monastirlarda gereń balalarǵa járdem beriwge háreket etilgen.

• Pedro Ponce de León (1520-1584) — ispan monaxı, tariyxta birinshi bolıp gereń balalardı oqıtıwǵa, bilimlendiriwge tartqan. Ol daktile (barmaqlar menen háriplerdi kórsetiw) tiykarında oqıtqan.
• Bul jantasıw surdopedagogikanıń eń dáslepki tiykarları sıpatında tariyxta áhmiyetli orın iyeleydi.

3. Ilimiy surdopedagogikanıń júzege keliwi (XVIII-XIX ásirler) Bul dáwirde surdopedagogika ǵárezsiz erkin taraw sıpatında qáliplesedi.

Áhmiyetli shaxslar:

• Abbe Charles-Michel de I'Epee (1727-1789, Franciya) - gereń balalar ushın gestual tilin ( esitiwinde nuqsanı bolǵan insanlardıń vizual- kommunikativ til sisteması, ózbekshe "imo-ishora tili", russha "жестовый язык") jaratqan hám Parijde birinshi bolıp gereńler mektebin ashqan. Onı surdopedagogikanıń atası dep esaplaydı.
• Samuel Heinicke (1727-1790, Germaniya) - erinler arqalı oqıw hám awızeki sóylew táreptarı bolǵan.
• Thomas Braidwood (XVIII ásir, Angliya) - gereń balalarǵa

súwret sızıw, matematika hám jazıwdı úyretken.

4. XIX-XX ásirler: Surdopedagogikanıń pán sıpatında rawajlanıwı

• Bul dáwirde surdopedagogika pán sıpatında tán alınadı.
• Arnawlı mektepler ashıladı.
• Oqıw dástúrleri islep shıǵıladı.
• Pedagogikalıq terxnologiyalar hám metodlar ilimiy tiykarda jetilistiriledi.

Rossiya hám SSSR:

• Ivan Skolyanskiy, Valentin Voskresenskiy,Lev Vygotskiy - Surdopedagogikanı psixologiyalıq-pedagogikalıq jantasıwlar menen bayıtqan.
• SSSR dáwirinde gereń balalar ushın arnawlı mektep internatlar siisteması keń en jaydı.
• 1950-1980- jıllarda gereń balalar menen isleytuǵın defektologlar, logopedler tayarlaw keńnen jolǵa qoyıldı.

5. XXI ásir: Zamanagóy Surdopedagogika

• Házirgi dáwirde surdopedagogika inklyuziv tálim menen integraciyalasıp atır, yaǵnıy gereń balalardıń ulıwmalıq mekteplerdi bilim alıwı jolǵa qoyılmaqta.
• Gestual tili rásmiy tárizde kóplep mámleketlerde tán alınbaqta.
• Informaciyalıq texnologiyalar ( mobil qosımshalar, jasalma intelekt awdarmashılar, interaktiv doskalar) járdeminde oqıtıw nátiyjeliligi asıp atır.
• Psixologiyalıq hám sociallıq jantasıwlar kúsheytirilip - gereń balalardıń jámiyetke tolıq integraciyalasıwı gózlenip atır.