Suwpı A'lliyar

QARAQALPAQ WİKİPEDİASININ' MAG'LIWMATI
Bug'an o'tiw: navigatsiya, izlew

Sufizm ta'liymatının' en' ko'zge ko'ringen wa'killerinen biri bolg'an Suwpı A'lliyar XVI a'sirdin' son'g'ı da'wirinde Samarqandtın' Jan'aqorg'an rayonının' Mın'lar awılında du'nyag'a kelgen. Ol jaslıg'ınan baslap-aq sufizmge shın kewlinen berilgen bolıp, da'slepki bilimdi Samarqandta alg'an. Son'ınan Buxarag'a sapar shegip, ol jerde shayxlarg'a xızmet etip, Orta Aziyag'a sufizm ta'liymatın rawajlandırıwg'a at salısadı. O'z niyetin iske asırıw ushın sol jaqta qalıp ketedi. Solay etip Suwpı A'lliyardın' o'zi de Buxaranın' belgili shayxları qatarına erisedi. Xoja Axmet Yassawiy sıyaqlı jaslıg'ınan berilgen shayırlıq talantın sufizmdi rawajlandırıwg'a bag'ıshlaydı. O'zin haqıyqıy sufist sıpatında tanıstıradı. Sonın' ushında og'an Suwpı A'lliyar laqabı berilgen.

Suwpı A'lliyar arab, parsı ha'm tu'rki tillerin jaqsı bilgen. O'z o'mirin sufizm ta'liymatına bag'ıshlap "Murad-u'l-arifin", "Tuxfat-u'l-talibin", "Mas-lak-u'l-muttaxin" atlı kitaplardı jazg'an. Bul kitaplar negizinen arab ha'm parsı-ta'jik tilleinde jazılg'an. Suwpı A'lliyar o'z ta'liymatın jergilikli a'piwayı xalıqlarg'a teren'irek tu'sindirip beriw ushın tu'rki tilinde de bir kitap jazıp qaldırg'an. Bul kitaptın' atı "Sabat-u'l-ajizin" - dep ataladı. Bul kitap XIX a'sir ha'm XX a'sirdin' bas gezinde ko'p g'ana baspaxanalarda basılg'an. Sol tiykarda "Sabat-u'l-ajizin" 1991-jılı Tashkentte qaytadan basıldı. Bul kitaptın' negizgi ideyası xalıqtı sabır-taqatlı bolıwg'a shaqırıwg'a bag'ıshlang'an. Mısalı:

A'y insan bolsan. eger er kibi,
Salmaqlı bolg'aysan' misli jer kibi.

- dep aytıladı da, ekinshi bo'lektegi g'a'zzelleri "Qudanın' qılg'an islerine ha'mme waqıt qayıl bol" - dep adamlardı ta'g'dir isine qarsı shıqpawg'a, onın' menen kelisiwge shaqıradı. Mısalı:

Kel ha'y bende, o'zin'di sal qudag'a,
Qazag'a razı bol, sabır et ba'lag'a.

Al u'shinshi du'rkin g'a'zzellerinde Suwpı A'lliyar "Adam balasın joldan shıg'aratug'ın eki na'rse bar":

  1. Awqatqa qa'na'a't etpeslik. Yaki mazalı, ko'p mug'dardag'ı awqattı jew. Onı adamlar ta'megeylik jolı menen tabaman dep gu'na'g'a batadı.
  2. Adamnın' xirsi (yag'nıy qa'lewi). Adamzat ne qa'lemeydi. Jaqsı kiyim, sulıw qatın. Bul da ha'mme

adam ushın ta'n emes. Esapsız baylıq ha'm go'zzallıqtı talap etedi. Adamlar bay ha'm go'zzal bolmasada bul isti islewge esh boladı. Solayınsha olar qattı gu'na'g'a batadı.

Bul pikir Suwpı A'lliyardın' to'mendegi g'a'zzelinde tolıq aytılg'an:

Adamzattı ha'lek etti ekkisi,
Biri tamag'ıdur, biri - xirisi.