Tınıshlıq
Tınıshlıq yamasa biyǵamlıq — tınıshsızlanıw, qozıw yamasa biymazalıqtan azat bolıwdıń psixikalıq tınıshlıq jaǵdayı[1]. Ol sonday-aq sabırlılıq, tınıshlıq yamasa paraxatshılıq jaǵdayında bolıwdı ańlatadı[2]. Tınıshlıq qarapayım adam ushın relaksaciya waqtında eń ańsat payda bolıwı múmkin, biraq ol júdá sergek hám sanalı jaǵdaylarda da ushırasadı. Ayırım adamlar aqıl-oydı sırtqı nársege, mısalı oqıwǵa, yamasa ishki nársege, mısalı dem alıwǵa qaratıwdıń júdá tınıshlandıratuǵının sezedi.
Balalıq dáwirden baslaw
Nárestelik dáwirde ata-ananıń tınıshlandırıwı (terbetiw, qushaqlaw hám t.b.) ózin-ózi tınıshlandırıw uqıplılıǵınıń tiykarların saladı. Sonnan keyin ótpeli obektler tınıshlıqtı saqlawǵa járdem bere aladı,[3] al úy haywanları óz-obektleri retinde [anıqlaw kerek] de tınıshlandırıw hám tınıshlıqtı rawajlandıradı[4].
Tınıshlıqtı rawajlandırıw
Tınıshlıq — bul tájiriybe arqalı rawajlandırıwǵa hám arttırıwǵa yamasa psixoterapiya arqalı qáliplestiriwge bolatuǵın qásiyet. Bul ádette hár túrli stimullarǵa hám múmkin bolǵan, ásirese emocionallıq, itibardı buzıwshı jaǵdaylarǵa qaramastan, aqıldı tınısh saqlaw ushın shınıǵıwdı talap etedi. Unamsız emociyalar – tınısh aqıldı qáliplestiriwge háreket etip atırǵan adam ushın eń úlken mashqala bolıp tabıladı. Tınıshlıqtı alǵa súretuǵın hám rawajlandıratuǵın ayırım usıllarǵa duwa etiw, yoga, tay-chi, jekpe-jek ónerler, teatr ónerleri, baǵmanshılıq,[5] relaksaciya shınıǵıwı, dem alıw shınıǵıwı hám meditaciya kiredi. Djon Kabat-Zinn bılay deydi: «Siziń sanalılıǵıńız tek aqıl-oyıńızdıń tınısh hám turaqlı bolıw uqıplılıǵı menen birdey kúshli boladı. Tınıshlı bolmasa, sanalılıq aynası tınıshsız hám tolqınlı betke iye boladı hám zatlardı hesh qanday anıqlıq penen sáwlelendire almaydı».
Sara Uilson tınıshlıqqa erisiw jolı retinde tańlaw/sheshimlerge ushırawdı azaytıwdı usınıs etedi.
Kewil tınıshlıǵı
Tınıshlıq penen baylanıslı jáne bir termin — bul «paraxatshılıq». Paraxat yamasa tınısh bolǵan aqıl-oy deneniń azıraq stress gormonların islep shıǵarıwına alıp keledi; bul óz gezeginde adamǵa turaqlı emocionallıq jaǵdaydı beredi hám ómirdiń barlıq tarawlarında, sonıń ishinde nekede de jaqsı densawlıqtı bekkemleydi. Ásirese, stressli waqıyalar waqtında tınıshlıqtı saqlaw paydalı bolıp tabıladı.
Etimologiyası
Bul termin orta ásir inglis tilindegi calme sózinen, eski francuz tilinen, góne italyan tilindegi calmo sózinen, sońǵı latın tilindegi cauma («kúnniń ıssısı», «kúnniń ıssı waqtındaǵı demalıw ornı») sózinen, hám grek tilindegi kauma (kúydiretuǵın ıssı), kaiein (kúyiw) sózinen kelip shıqqan.
Derekler
- ↑ «calm». www.merriam-webster.com (30-iyul 2023-jıl).
- ↑ «calmness». The Free Dictionary. Qaraldı: 1-aprel 2016-jıl.
- ↑ Winnicott, D.W.. The Child, the Family, and the inside World. Penguin, 1973.
- ↑ The Psychology of the Human-Animal Bond. Springer, 2011 — 154 bet.
- ↑ Winnicott, D.W.. The Child, the Family, and the inside World. Penguin, 1973.