Terbenbes (roman)
| «Terbenbes» | |
|---|---|
| Avtorı | Qıpshaqbay Mátmuratov |
| Janr | roman |
| Mámleket | Qaraqalpaqstan |
| Kitap jazılǵan til | qaraqalpaqsha |
| Qaraqalpaqsha baspa jılı | 2004-jıl |
| Baspaxana | «Bilim» |
| Betler sanı | 336 |
«Terbenbes» romanı («Тербенбес» романы) — qaraqalpaq jazıwshısı, dramaturg hám jurnalist Qıpshaqbay Mátmuratov tárepinen jazılǵan tarıyxıy roman. Kitap 2004-jılı Nókis qalasındaǵı «Bilim» baspaxanasında járiyalanǵan[1].
Jazılıw tariyxı
[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]Jazıwshı bul shıǵarmasın óziniń ákesi — Allamurat ulı Mátmurattıń ruwxına baǵıshlaǵan. Roman qaraqalpaq jırawı Jiyen jırawdıń: «Ashılsın, balam, baxtıńız, bolmaǵaysız bizlerdey» degen hikmetli sózleri menen baslanadı. Bul epigraf shıǵarmanıń baslı ideyasın — xalıqtıń erkinlik hám gúlleniwge degen umtılısın kórsetedi.
Syujeti hám mazmunı
[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]Romanda ótken ásirdiń baslarında (XX ásir bası) qaraqalpaqlar arasınan shıqqan dáslepki isbilermen hám iri kapitalist dárejesindegi tariyxıy tulǵa — Lepes baydıń ómir jolı, iskerligi hám xalıq ushın islegen xızmetleri bayanlanadı.
Shıǵarmanıń tiykarǵı waqıyaları Terbenbes aymaǵında bolıp ótedi. Jazıwshı sol dáwirdegi totalitarlıq ideologiya aqıbetinde tarıyxta burmalanǵan haqıyqatlardı tiklewge háreket etken. Romanda tek ǵana Lepes baydıń obrazı emes, bálki, xalıqtıń birligin saqlawǵa umtılǵan ulamalar, keńpeyil baylar hám ádil basqarıwshı bolıslardıń obrazları da shım-shıtırıq waqıyalar fonında sáwlelenedi.
Roman — qaraqalpaq xalqınıń ótken ásir basındaǵı turmısı, sociallıq-ekonomikalıq jaǵdayı hám tarıyxıy tulǵalardıń táǵdiri haqqında qundı derek esaplanadı.
Qaharmanları
[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]- Lepes bay — bas qaharman, tariyxıy tulǵa, iri isbilermen.
- Allayar Dosnazarov — qaraqalpaq mámleketlik iskeri (onıń obrazı dáwir kontekstinde keltiriledi).
- Jiyen jıraw — shıǵarmada onıń sózleri hám filosofiyası jetekshi orın tutadı.
- Sonday-aq, Terbenbes aymaǵında jasaǵan hám kitaptıń jazılıwına maǵlıwmatları menen úles qosqan kóplegen tariyxıy tulǵalar (Esekeev Ubaydulla, Inyatova Qamqa hám t.b.).
Roman tuwralı jazılǵanlar
[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]- Sadullaeva A. Q.Mátmuratovtıń «Terbenbes» romanında muhabbat túsinigi. 2022
- Álewatdinova Z. Q.Mátmuratovtıń «Terbenbes» romanındaǵı sálemlesiwge baylanıslı etiket sózlerdiń qollanılıwı. 2023
- Tasımbetova Sh. Q.Mátmuratovtıń «Terbenbes» romanında qollanılǵan sinonim sózler. 2025
- Jarılqaǵanova M. Q.Mátmuratovtıń «Terbenbes» romanında etiket sózlerdiń stillik qollanılıwı. 2025
Qosımsha qarań
[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]Derekler
[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]- ↑ Қыпшақбай Мәтмуратов. Тербенбес (роман). — Нөкис: «Билим» баспасы, 2004.
Sırtqı siltemeler
[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]- Roman audioformatı. Oqıǵan: Baxtıyar Jumataev