Toqtar Awbakirov

Toqtar Awbakirov
Toqtar Awbakirov
Тоқтар Оңғарбайұлы Әубәкіров
	1999-jılǵı Qazaqstan markasındaǵı Toqtar Awbakirov
Tuwılǵan sánesi	27-iyul 1946 (79 jasta)
Tuwılǵan jeri	Qaraǵandı, Qazaq SSR, SSSR
Puqaralıǵı	SSSR, Qazaqstan
Kásibi	ushıwshı, kosmonavt
Qánigeligi	Áskeriy ushıwshı
Iskerlik jılları	1965–2009
Ómirlik joldas(lar)ı	Tatyana Awbakirova
Perzentleri	Timur, Mixail
Ataqları	SSSR Qaharmanı, Qazaqstan Qaharmanı

Toqtar Ońǵarbayulı Awbakirov (qazaqsha Тоқтар Оңғарбайұлы Әубәкіров, russha: Токтар Онгарбаевич Аубакиров; 1946-jıl 27-iyul) — napaqadaǵı Qazaqstan Áskeriy-hawa kúshleri oficeri hám burınǵı kosmonavt. Ol kosmosqa ushqan birinshi Qazaqstan puqarası^[1].

Jaslıǵı

Toqtar Awbakirov Qazaq SSR (házirgi Qazaqstan), Qaraǵandı wálayatı, Qarqaralı rayonında tuwılǵan. Mekteptiń 8-klasın tamamlaǵannan soń, keshki mektepte oqıw menen birge Temirtaw quyıw zavodında tokar bolıp isley basladı. 1965-jılı Armavir áskeriy aviaciya institutına oqıwǵa kirdi. 1975-jılı Fedotov sınaqshı-ushıwshılar mektebine qabıllanǵanǵa shekem SSSRdıń Uzaq Shıǵıs shegaralarında Sovet Áskeriy-hawa kúshlerinde qırıwshı ushıwshı bolıp xızmet etti.

Sınaqshı-ushıwshı iskerligi

1976–1991 jılları aralıǵında Awbakirov Mikoyan konstrukciyalıq byurosında (MiG samolyotları) sınaqshı-ushıwshı bolıp isledi. Bul dáwirde ol 50 den aslam samolyot túrlerin sınadı. Ol Sovet Awqamında birinshi bolıp Arqa polyustı toqtawsız (hawaǵa janarmay quyıw arqalı) ushıp ótken hám «Tbilisi» (keyinirek «Kuznetsov») avia tasıwshı kemesinen MiG-29K samolyotında birinshi bolıp hawaǵa kóterilgen ushıwshı boldı.

Kosmosqa ushıw tájiriybesi

1991-jılı SSSR hám Qazaq SSR húkimetleri ortasındaǵı kelisimge muwapıq, Awbakirov Gagarin kosmonavtlardı tayarlaw orayında shınıǵıwlardı basladı. 1991-jıl 2-oktyabrda ol Bayqońır kosmodromınan Soyuz TM-13 kemesinde rus kosmonavtı Aleksandr Volkov hám Avstriya izertlewshi kosmonavtı Franz Viehböck penen birge kosmosqa ushtı hám kosmosta segiz kúnnen aslam waqıt boldı. Bul missiya Sovet Awqamı tárepinen ámelge asırılǵan aqırǵı ushıw boldı. SSSR bólingenennen soń Awbakirov ǵárezsiz Qazaqstan Respublikası puqarası boldı.

Iskerligi

1993-jıldan baslap ol Qazaqstan Respublikası Milliy aerokosmoslıq agentliginiń («KazCosmos») bas direktorı boldı. Ol Qazaqstan parlamenti aǵzası bolıp saylandı. Házirgi waqıtta pensiyada hám konsultant bolıp xızmet etedi.

Shańaraǵı

Toqtar Awbakirov Tatyana Awbakirova menen nekeli. Olardıń Timur (1977-jılı tuwılǵan) hám Mixail (1982-jılı tuwılǵan) atlı eki perzenti bar.

Sıylıqları hám ataqları

SSSR Qaharmanı (1988-jıl 31-oktyabr)^[2]
Qazaqstan qaharmanı (1995)^[2]
Watan ordeni (Qazaqstan) (1995)
Lenin ordeni (1988)
SSSRda xızmet kórsetken sınaqshı-ushıwshı (1990-jıl 6-noyabr)^[2]
SSSR ushıwshı-kosmonavtı (1991)
Qazaqstan ushıwshı-kosmonavtı (1994)
«Húrmet belgisi» ordeni (1987)
Oktyabr Revolyuciyası ordeni (1991)
«Kosmostı iyelewdegi xızmetleri ushın» medalı (2011-jıl 12-aprel)

Derekler

↑ «Archived copy». 2019-jıl 10-oktyabr sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2019-jıl 10-oktyabr.
1 2 3 «Федеральное Космическое Агентство (Роскосмос)|».

Sırtqı siltemeler

[1] «Archived copy». 2019-jıl 10-oktyabr sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2019-jıl 10-oktyabr.

[:0-2] 1 2 3 «Федеральное Космическое Агентство (Роскосмос)|».

[1]

[2]