Viktoriya (kól)

Victoria inglisshe Lake Victoria, Victoria Nyanza
1°0′0″S 33°0′0″E
280px|
Mámleketler	Tanzaniya  Keniya  Uganda
Maydanı	59 947 km²
Kólemi	2424 km³
Túsiwshi dárya	Kagera
Aǵıp shıǵatuǵın dárya	Aq Nil

Victoriya (Viktoriya) yáki Nyanza-Viktoria, Ukereve — Ekvatorial Afrikadaǵı dushshı suwlı kól. Tanzaniya, Keniya hám Uganda aymaqlarında jaylasqan. Teńiz qáddinen 1134 m biyikliktegi Shıǵıs Afrika tektonikalıq búgilmesinde jaylasqan. Maydanı 68 mıń km² (úlkenligi boyınsha dúnyada 2-orında turatuǵın duzshı suwlı kól), uz. 320 km, eni 275 km. Ortasha tereńligi 40 m, en tereń jeri 80 m. Viktoriya - Viktoriya suw saqlaģıshınıń bir bólimi. Jaǵa sızıǵınıń uz. 7 mıń km den artıq; qolaylı qoltıqları kóp, yarım ataw, ataw hám buxtalar bar. Kól átirapı biyik tegislik. Viktoriyaǵa quyılatuģın dáryalardan en úlkeni Kagera. Kólge jılına ortasha 114 km³ suw jıynaladı (16 km³ dáryalardan, 98 km³ jawınnan). Aq nil dáryası Viktoriyadan jılına 21 km³ suw alıp shıǵadı, kólden 93 km³ suw puwlanadı. Viktoriya suwı GES bógetı arqalı tártipke salınıp turıladı. Viktoriyada boranlar bolıp turadı. Kólde balıq kóp, qoltıq hám dáryalardıń quyar jerlerinde krokodiller ushırasadı. Jaģasında adam hám haywanlarda tripanosomoz keselligin tarqatıwshı sese shıbını tarqalǵan. Kemeshilik rawajlanǵan. Iri portları: Entebbe (Uganda), Mvanza, Bukoba (Tanzaniya), Kisumu (Keniya). Rubondo atawında milliy park shólkemlestirilgen. Viktoriyanı 1858-jılı inglis sayaxatshısı J. Spik evropalılarģa tanıstırǵan.

Ádebiyatlar

• ÓzME. Birinshi tom. Tashkent, 2000-jıl