Xan meshiti

Xan meshiti (Хан мешити) — Qaraqalpaqstan Respublikası Shımbay rayonında jaylasqan jome meshit.

Tariyxı

Orta Aziya hám Qazaqstan musılmanları basqarması baslıǵı bolǵan, marhum shayx Muhammad Sadıq Muhammad Yusuf háziretleri respublikadaǵı barlıq oraylıq meshitler qatarı usı «Xan» meshitiniń de tırnaq tasın qoyıp bergen.

Shımbay qalası orayındaǵı bul meshit dáslep qaraqalpaqlardın uyǵır ruwınan bolǵan Uways biydiń áwladınan bolǵan, Xorezm ǵazıylarınıń sárdarı Bekpolat tárepinen, hijriy 1191-jılı qurılǵan, bul miládiy 1771-jılǵa tuwrı keledi. Bul dáwirde meshit hám medrese bolıp salınǵan^[1].

Aradan bir ásir ótip eski meshit gónerip qalǵannan keyin 1866-jılı Xiywa xanı Muxammad Rahimxannıń Shımbay qalasınan meshit ushın tazadan jer ajıratıp beredi. Sonlıqtan bul meshit «Xan meshiti» atın aladı.

1928-jılı basqa meshitler qatarı Shımbay «Xan» meshiti de jawıladı. 1943-jılı Qaraqalpaqstanda meshitlerdiń ashılıwına ruqsat berilgende, usı «Xan» meshiti ashıladı^[1].

Rekonstrukciyalanıwı

Jigirmalanshı ásirdiń basında shımbaylı Iygilik bay tárepinen bul meshit jáne jańadan qurıladı.

Ǵárezsizlik jılları usı meshittiń imamı Mahmudjan Abdurrazzaqov tárepinen házirgi ornına kóshiriledi, biraq jıllar dawamında meshit shala pitkeninshe qala berdi.

Qaraqalpaqstan musılmanları qazıyatı qazısı Shamsuddin maxdum Bahauddinovtıń basshılıǵında 2018-2020-jılı meshit qayta rekonstrukciya etilip, tolıq pitkerildi^[1]. Meshit imaratında 4 xızmet xanası, 8 gúmbez, 800 adamǵa arnalǵan úlken namaz oqıw zalı tolıq iri ońlawdan shıǵarıldı hǝm 25 orınǵa arnalǵan zamanagѳy úlgidegi, bárshe qolaylıqlarǵa iye taxáratxana imaratı da boy tikledi^[2].

1998-jıl 1-mayda qabıl etilgen «Hújdan erkinligi hám diniy shólkemler haqqında»ǵı nızamnıń jańa ózgerisine góre meshittiń ustav hám tiyisli hújjetleri rásmiylestirilip, 1998-jıl 11-sentyabrde Qaraqalpaqstan Respublikası Ádillik ministrliginde qayta dizimnen ótken.

Dúzilisi

Meshitte 2015–2021-jıllarda iri kólemli qayta ońlaw isleri alıp barıldı. Házirgi waqıtta 1000 nan artıq mómin-musılmanlardı óz ishine jámley aladı.

Bul jerde namaz oqıw ushın ulıwmalıq zal 637 m² bolıp, onıń táhárátxanası (hájetxana, ǵusılxana) 126 m² maydandı iyeleydi.

Meshit eki úlken kiriw esigi, 1 imam-xatib xanası, 1 imam-nayıb xanası, bir waqıttıń ózinde 20 dan aslam adamǵa xızmet kórsetiwshi táhárátxana, 1 májilisler zalı, 2 úlken namaz oqıw zalı, 1 asxanadan ibarat.

Imam-xatipleri

1943-1951-jılları Qálimbet axun Ótemurat ulı;
1951-1952-jılları Rahmatullah Idris ulı;
1952-1955-jılları shımbaylı Razıyallahu anhu maqsım;
1955-1961-jılları Qálimbet axun Ótemurat ulı;
1961-1963-jılları xalqabatlı Mahmut iyshan;
1963-1965-jılları Rahmatullah Idris ulı;
1965-1981-jılları Xalil axun;
1981-2015-jılları Mahmud Abdirazzaq ulı;
2015-2021-jılları Bekmurza Seytjanov^[1].

Házirgi kúnde Dáwranbek Allambergenov imam xatip lawazımında islep kelmekte.

Qosımsha qarań

Derekler

1 2 3 4 «Қарақалпақстан Мусылманлары Қазыятының қысқаша тарийхы» (qaraqalpaqsha). Qaraldı: 2026-jıl 11-yanvar.
↑ ««ХАН» ЖАМЕ МЕШИТИНИҢ ИРИ ОҢЛАЎДАН ШЫҒАРЫЛЫЎЫ БАЙРАМҒА МҮНӘСИП САЎҒА БОЛДЫ» (qaraqalpaqsha) (2021-jıl 14-iyul). Qaraldı: 2026-jıl 11-yanvar.

[paziylet.uz-1] 1 2 3 4 «Қарақалпақстан Мусылманлары Қазыятының қысқаша тарийхы» (qaraqalpaqsha). Qaraldı: 2026-jıl 11-yanvar.

[2] ««ХАН» ЖАМЕ МЕШИТИНИҢ ИРИ ОҢЛАЎДАН ШЫҒАРЫЛЫЎЫ БАЙРАМҒА МҮНӘСИП САЎҒА БОЛДЫ» (qaraqalpaqsha) (2021-jıl 14-iyul). Qaraldı: 2026-jıl 11-yanvar.

[1]

[2]