Xanqaplı sırǵa

Xalqalı (xalqaplı) sırǵa — hayal-qızlardıń qulaǵına taǵatuǵın eki sırǵanı tutastırıp turatuǵın shıtaqlı yaki shınjırı bar taǵınshaq buyımı. Bul taǵınshaq taǵılǵanda eki sırǵası qulaqqa taǵılıp al shıtaqları xalqası alqımnıń astınan sheńber tárizde ótip eki sırǵanı biri-biri menen biriktiredi.

Xalqalı sırǵa birikpe (komplekt) taǵınshaq dep te ataladı. Bul taǵınshaqtı xalıq tilinde xalqa sırǵa //xalqalı sırǵa dep ataydı. Ol qaraqalpaq hayal-qızlarınıń milliy taǵınshaqlarınıń biri bolıp esaplanadı. Mısalı:

Mákali qızdı kelbetli tulıǵa,

Qulaqqa taqqanı xalqalı sırǵa. (T.Jumamuratov)

Qollanılıwı

Xalqa arab tilinen kirgen sóz bolıp a) saqıyna b) qursaw d)sheńber degen mánilerdi bildiredi. Túrkiy tillerde xalqa sózi bir neshe mánilerdi jumsaladı. Máselen ózbek tilinde xakqa doira shaqlida etib jasalǵan buyım, qazaq tilinde alqa moyınǵa gewdege sán ushın taǵatuǵın eshekey, tatar tilinde alqa qolaq yomashaǵına taǵaturǵan asılma bezeniw aybere sırǵa mánisinde jumsalǵan, túrkmen tilinde gúlaqxalqa hayal-qızlardıń qulapına taǵatuǵın bezeniw zatı, qırǵız tilinde alqa 1) dariwshilerdiń aylanıp jurip zikir salıwdı 2) sırǵa jergilikli tilde bir qatar taqqan monshaq al qaraqalpaq tili dialektinde xaqa saqıyna júzik mánisinde jumsalǵan.

Derekler

Seytnazarova.I,Zairova.X. «Qaraqalpaq tilindegi taǵinshaq atamaları». —Nókis: Qaraqalpaqstan baspası, 2020. -19-bet, -51-bet, 52-bet.