Jańıltpash

Jańıltpash — bul durıs aytıp beriw qıyın bolǵan hám sóylew (yamasa qosıq aytıw) sóz oyını retinde qollanılatuǵın qatarlar. Bunnan tısqarı, olar aytılıwdı hám sheshenlikti jaqsılaw ushın shınıǵıw retinde qollanılıwı múmkin. Ayırım jańıltpashlar qáte aytılǵanda kúlkili (yamasa kúlkili ádepsiz) nátiyjeler beredi, al basqaları tek ǵana aytıwshınıń shatasısıwı hám qáteleri arqalı tamasha beredi.

Túrleri

Ayırım jańıltpashlar aytıwǵa qıyın bolıwı ushın uqsas biraq hár túrli fonemalardıń (mısalı, s [s] hám sh [ʃ]) tez gezeklesiwine, eki túrli gezeklesiw úlgisin birlestiriwge, neologizmlerdegi tanıs konstrukciyalarǵa yamasa sóylew tiliniń basqa ózgesheliklerine tiykarlanadı. Mısalı, tómendegi gáp Uilyam Paundstoun tárepinen «inglis tilindegi eń qıyın jańıltpash» dep atalǵan.

The seething sea ceaseth and thus the seething sea sufficeth us.

Qaraqalpaq ádebiyatında

Awızeki ádebiyattıń erteden kiyatırǵan belgili bir túri. Jańıltpashlardıń burınnan aytılıp júrgen úlgileri menen bizge házirgi kúnniń talabına ılayıq jańa túrleri de payda bolıp, baspasózde járiyalanbaqta. Jańıltpash balalardıń durıs hám shaqqan sóylew uqıplılıǵın rawajlandırıwda kútá áhmiyetli. Onı durıs aytıw ushın aytıwshınıń ózi tez hám jańılmay aytıwı kerek. Al, jańıltpashtı úyreniwshi onı durıs aytıwda sózlerdi qaytalap aytıp, ol sózlerdiń mánisin túsinip alıwdı talap etedi. Usı jaǵdayda ǵana ol jańıltpashtı durıs hám tez aljaspay ayta aladı. Jańıltpash — qaytalanıp tez aytılatuǵın, aljastırmay oylanıp aytıwdı talap etetuǵın xalıqtıń kórkem sóz óneri. Jumbaqlar oylanıp sheshiwdi talap etse, naqıl-maqallar az sóz benen kóp mánis berse, jańıltpashlar tildi shınıqtırıwǵa hám jańılmay tez sóylewge úyretedi.

Jańıltpash úlgileri

“

Sheshe, keshe neshe kese sındı,
Keshe, sheshe, neshe kese sındı.

”

“

Ketpenniń basın bassa,
Tiyedi sabı basqa.
Al, eger sabın bassa,
Tiye me bası basqa.

”

“

Qırda qırq qırǵawıl,
Qırq qırǵawıl ishinde,
Qırq jıl qısır qalǵan,
Qızıl qıl quyrıqlı qırǵawıl.

”

“

Apam meniń kóylegime,
Jańa jaǵa saldı.
Jańa jaǵanı,
Jańa saldı.

”