Allergiya

Allergiya (grekshe αλλεργία — biytanis tásir) — organizmniń specifik jaǵdayı, allergen tásirinde qáliplesedi. Bunda sol organizm sol allergenge sezgir boladı. Gipersezgirliktiń tez yaki ásten túrleri kórinedi. Idiosinkraziyadan antitelolar payda bolıwı menen parıqlanadı.

Allergiya (grekshe. allos — basqa, ózge, biytanıs hám ergon — tásir) — kishi organizminde sırttan tásir qılıwshı allergenlik qásiyetine iye bolǵan hár qıylı jat elementler sıyaqlı payda bolatuǵın ózine tán reakciya. Allergenge tiyisli juwap rakciyası tez yaki ásten-áste qattı seziwsheńlik kórsetiw arqalı júz beredi. Allergen organizmge túskende oǵan juwap haqıqıy hám haqıyqıy emes (psevdoallergik) allergik reakciyalar payda bolıwı múmkin. Haqıqıy allergik reakciya baslanıwdan aldın belgili bir dáwir ótip, bunda organizmniń oǵan birinshi bar túsken elementke sezgirligi artıp baradı, bul sensibilizaciya dep ataladı. Sensibilizaciya júzege keliwi organizmde oǵan birinshi bar túsken allergenge juwap retinde óz aldına belok elementler — antitelolar yaki sol allergen menen óz-ara tásir qıla alatuǵın limfotsitler payda bolıwına baylanıslı. Soǵan shekem allergen organizmnen shıǵarıp jiberilgen bolsa, hesh qanday kesellik belgisi kózge taslanbaydı. Eger allergen shıǵıp ketpegen bolsa yaki shıǵıp ketgeninen keyin organizmge qayta tússe, bunda ol joqarıdaǵı antitelolar yaki limfotsitler menen óz-ara tásirlenip, allergiyaǵa sebep boladı. Nátiyjede bir qansha bioximiyalıq processler baslanıp, gistamin, serotonin sıyaqlı birtalay elementler islenip shıǵıp, kletkalar, toqımalar hám aǵzaların zıyanlandıradı, sol tipte arnawlı, yaǵnıy ilgeri organizmge tásir qılǵan allergenge juwap retinde reakciya júz berip, allergiyalıq kesellik payda boladı. Jalǵan reakciyalar organizm allergenge birinshi bar ushırasqanda baslana beredi. Bunda sensibilizaciya dáwiri bolmaydı. Organizmge túsken allergenniń ózi kletka, toqıma hám aǵzaların zıyanlantıratuǵın elementlerdi payda etedi. Jalǵan reakciyalar kóbinshe dári-dármanlar hám azıq-awqatlarǵa tiyisli júz beredi. Organizm allergenge ushıraǵanda bárqulla allergiya payda bola bermeydi. Bunda jınıs, nerv hám endokrin sistemalar ahwalı zárúr áhmiyetke iye, sebebi kesellikke tıykarınan bul sistemalar funkciyasınıń buzılıwı, awır ruwxıy keshirmeler sebep boladı. Allergiyanıń aldın alıw sensıbıllawshı tásirge iye bolǵan elementlerdiń organizmge qayta kirisiwge hám organizm qalqan reakciyalarınıń buzılıwına jol qoymaw ilajların kóriwden ibarat. Antigenler: a) óz kletkaları membranalarınıń quramlıq bólimleri (túrli faktor tásirinde ózgermegen hám ózgergen); b) kletka membranalarında ekilemshi fiksaciyalanǵan (adsorbsiyalanǵan) antijenler, mısalı, dáriler; v) toqımalardıń kletka bolmaǵan komponentleri (kollagen, miyelin).

Allergiya dáwirleri

Allergiyanı úsh dáwirge bóliw múmkin. Baslanǵısh dáwiri mart ayınıń basınan may ayı ortasına shekem, yaǵnıy terekler gúllew waqtına tuwrı keledi. Ekinshi dáwiri may ayınan iyuldıń aqırı, avgust basına shekem dawam etedi. Bul waqıtta dala shópleriniń gúllewi júz beredi. Úshinshi dáwir bolsa dánli ósimlikler gúllewi menen baylanıslı bolıp, avgust ayınan noyabrge shekem sozıladı.