Arximed
| Arximed (Grekshe: Άρχιμήδης) | |
|---|---|
| Tuwılǵan sánesi | b. e. sh. 287[1][2][3][4][5] |
| Qaytıs bolǵan sánesi | b. e. sh. 212[6][1][7][8][9][4][10][5][11][12] |
| Tuwılǵan sánesi | b. e. sh. 287[1][2][3][4][5] |
|---|---|
| Qaytıs bolǵan sánesi | b. e. sh. 212[6][1][7][8][9][4][10][5][11][12] |
Arximed (grek. Ἀρχιμήδης b.e.sh. 287-jıl — b.e.sh. 212-jıl) — ullı grek fizik alımı, matematik, mexanik hám injener. Ol Siciliya atawınıń shıǵıs jaǵasındaǵı birinshi grek koloniyalarınıń biri Sirakuzadan. Geometriyada kóplegen jańalıqlar ashqan. Bir neshe ámeliy oylap tabıwları menen mexanika hám gidrostatika tiykarların salǵan.
Ómirbayanı
[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]Arximed haqqında bizge Polibiy, Tit Libiy, Ciceron, Plutarx, Vitruviy hám basqalar tárepinen maǵlıwmatlar qaldırılǵan. Bul alımlardıń hámmesi sóz etilgen waqıyalardan keyin jasap ótkenligi ushın bul maǵlıwmatlardıń haqıyqatlıǵı haqqında bir nárse dew qıyın.
Arximed Sirakuzada tuwılǵan. Arximedtiń ákesi matematik hám astronom Fidiy bolǵan. Plutarxtıń tastıyıqlawı boyınsha ol Sirakuzanıń patshası Gieron menen jaqın aǵayin bolǵan. Arximedtiń jaslıǵınan matematika, mexanika hám astronomiyaǵa qızıǵıwshılıǵına sebepshi ákesi bolǵan. Bilim alıw ushın Arximed sol waqıttaǵı ilim hám mádeniyat orayı bolǵan Mısırdaǵı Aleksandriyaǵa baradı.
İlimiy miynetleri
[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]Matematika
[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]Plutarxtıń aytıwı boyınsha Arximed matematikaǵa qattı qızıqqan, hátteki awqatlanıwdı da umıtqan.
Arximedtiń miynetleri sol dáwir matematikasınıń hámme tarawlarına tiyisli bolǵan: geometriya, arifmetika hám algebranıń kóplegen qızıqlı jańalıqları Arximedke tiyisli.
Mexanika
[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]
Arximed kóplegen mexanik konstrukciyaları menen atı shıqqan. Rıchag Arximedke deyin de málim bolıwına qaramastan, tek Arximed ǵana onıń tolıq teoriyasın jarattı hám onı áwmetli túrde ámelge asırdı. Plutarxtıń aytıwı boyınsha Arximed Sirakuza jaǵalarında bloklı-rıchaglı mexanizmler qurıp awır júklerdi kóteriw hám orın almastırılıwın ańsatlastırǵan. Elege deyin onıń oylap tapqan vinti Mısırda joqarıǵa suw shıǵarıw ushın isletiledi.
Astronomiya
[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]Arximed háreketlengende quyashtıń hám aydıń shıǵıw hám batıwın, bes planetanıń háreketin hám aydıń tutılıwın kórsetetuǵın planetariyanı qurǵan.
Derekler
[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]- 1 2 3 4 Archimedes // British Museum person-institution thesaurus.
- 1 2 Toomer G. J. Archimedes // Encyclopædia Britannica (ing.).
- 1 2 Arquímedes // Encyclopaedia Herder (isp.).
- 1 2 3 4 АРХИМЕ́Д // Большая российская энциклопедия (rus.). Москва: Большая российская энциклопедия, 2004.
- 1 2 3 4 Arkimedes // Nationalencyklopedin (швед.). 1999.
- 1 2 Bibliothèque nationale de France Archimède (0287-0212 av. J.-C.) // BnF authorities (fr.): ashıq maǵlıwmatlar platforması. 2011.
- 1 2 Deutsche Nationalbibliothek Archimedes // Gemeinsame Normdatei (alm.). 2012—2016.
- 1 2 Archimedes // Brockhaus Enzyklopädie (alm.).
- 1 2 Arquimedes // Gran Enciclopèdia Catalana (kat.). Grup Enciclopèdia, 1968.
- 1 2 Brozović D., Ladan T. Arhimed // Hrvatska enciklopedija (xorv.). LZMK, 1999. 9272 b.
- 1 2 Istituto dell'Enciclopedia Italiana Archimède // Enciclopedia on line (it.).
- 1 2 Archivio di Autorità del Museo Galileo (it.).
Sırtqı siltemeler
[redaktorlaw | derekti redaktorlaw] |
Wikiqoymada Arximed haqqında kategoriya bar |
Sırtqı siltemeler  |
|
|---|