Deflyaciya

Deflyaciya yamasa aqshanıń qısılıwı^[1] (latınsha «deflatio» — úplew) — ulıwma, bazarda bahalardıń belgili bir waqıt aralıǵında úzliksiz túsip barıw jaǵdayı^[2]. Bul inflyaciyaǵa keri. Sonday-aq, ekonomikalıq siyasat inflyaciya jaǵdayınan bahalardıń kóteriliwin toqtatıw, páseytiw yaki inflyaciya tendenciyasına qarama-qarsı túrde bahalardı tómenletiwdi názerde tutadı.

Deflyaciya — bul muǵdar teoriyasına tiykarlanǵan siyasat. Ádette ekonomikalıq páseyiw dáwirlerinde tovar hám xızmetler usınısınıń talaptan artıp ketiwi menen birge satıp alıw kúshiniń kemeyiwi nátiyjesinde bazarda pul usınısınıń kemeyiwi nátiyjesinde kelip shıǵadı. Deflyaciya óndiris hám bántlikke unamsız tásir kórsetedi. Deflyaciyanı bahalardıń ósiw tezliginiń páseyiwi bolǵan dezinflyaciya menen aralastırıw kerek emes. Dezinflyaciya — inflyaciyanıń ósiw tezliginiń páseyiwi, deflyaciya bolsa bahalardıń tómenlewi.

Deflyaciyanıń tásiri

Deflyaciya rawajlanıwdı tormozlaydı. Sebebi ekonomikada shiyki zat, miynet kúshi sıyaqlı faktorlar jeterli emes. Óndiris kólemi de artıwı kerek. Islep shıǵarıwdıń artıwı da pul muǵdarına hám bahalardıń kóteriliwine baylanıslı;
Deflyaciya jumıssızlıqtı keltirip shıǵaradı. Sebebi pul jetispewshiligi yamasa paydanıń tómenligi sebepli óndiristiń qısqarıwı miynetke bolǵan talaptı da qısqartadı;
Deflyaciya miynet haqını tómenletedi. Sebebi deflyaciyada payda kemeyedi, bahalar tómenleydi;
Deflyaciya tutınıwdı qısqartadı. Sebebi adamlardıń dáramatları azayadı;
Deflyaciyada qarızdarlar zıyan kórip, qarıydarlar payda kóredi. Turaqlı dáramatlılar bolsa bazardaǵı teńsalmaqsızlıqlar menen onsha shuǵıllanbaydı hám zıyan kórmeydi. Kerisinshe, firmalar úlken shıǵınlarǵa ushırawı múmkin.

Deflyaciyaǵa qarsı qollanılıwı múmkin bolǵan sharalar

Arzan procentte kredit alıw imkaniyatın keńeytiw;
Qárejetlerdi, ásirese, avtonomiyalıq investiciyalardı (mámleket tárepinen kirgizilgen investiciyalardı) kóbeytiw;
Dáramat hám korporativ salıqlardı investiciyalardı kóbeytetuǵın túrge ózgertiw;
Joqarı haqı siyasatın ámelge asırıw;
Tutınıw kreditlerin ótkeriw.

Qosımsha qarań

Derekler

↑ https://sozluk.gov.tr/ 29-12-2018 sánesinde Wayback Machine saytında arxivlendi.
↑ «Deflasyon». Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Terimler Sözlüğü. 3-avgust 2011-jılda túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 10-aprel 2011-jıl.

[1] ttps://sozluk.gov.tr/ 29-12-2018 sánesinde Wayback Machine saytında arxivlendi.

[2] «Deflasyon». Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Terimler Sözlüğü. 3-avgust 2011-jılda túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 10-aprel 2011-jıl.

[1]

[2]