Filosofiya

Filosofiya (áyyemgi grek tilindegi «hilosophía» sózinen alınǵan bolıp, «danalıqqa muhabbat» degen mánisti bildiredi) — bul barlıq, bilim, aqıl, sana, til hám qádiriyat sıyaqlı temalarǵa tiyisli ulıwma hám tiykarǵı máselelerdi sistemalı túrde úyreniw^[1]^[2]. Ol óziniń usılları hám boljawları haqqında pikir júrgizetuǵın racional hám sın kózqarastan izertlew bolıp esaplanadı.

Tariyxıy jaqtan fizikalıq hám psixologiyalıq sıyaqlı kóplegen ayırım pánler filosofiyanıń bir bólegin quraǵan. Biraq, olar zamanagóy mániste óz aldına pánler bolıp esaplanadı. Filosofiya tariyxında tásirli dástúrler Batıs, arab-parsı, hind hám qıtay filosofiyasın óz ishine aladı. Batıs filosofiyası Áyyemgi Greciyada payda bolǵan hám filosofiyalıq maydanlardıń keń sheńberin qamtıp aladı. Arab-parsı filosofiyasınıń tiykarǵı teması aqıl hám wáhiy qatnası. Hind filosofiyası qanday etip aǵartıwshılıqqa erisiw haqqındaǵı ruwxıy mashqalanı haqıyqatlıqtıń tábiyatın hám bilimge erisiw jolların izlew menen birlestiredi. Qıtay filosofiyası, tiykarınan, durıs sociallıq minez-qulıq, basqarıw hám ózin-ózi tárbiyalaw haqqındaǵı ámeliy máselelerge itibar qaratadı.

Filosofiyanın tiykarǵı tarawları: epistemologiya, etika, logika hám metafizika. Epistemologiya bilim degen ne hám onı qalay iyelewdi úyrenedi. Etika ádep-ikramlılıq principlerin hám durıs minez-qulıqtıń nelerden ibarat ekenligin úyrenedi. Logika duris pikirlewdi úyreniw hám jaqsı dálillerdi jaman dálillerden qalay ajıratıw múmkinligin úyrenedi. Metafizika haqıyqatlıq, barlıq, predmet hám qásiyetlerdiń eń ulıwma belgileri menen shuǵıllanadı. Estetika, til filosofiyası, aqıl filosofiyası, din filosofiyası, ilim filosofiyası, matematika filosofiyası, tariyx filosofiyası hám siyasat filosofiyası basqa kishi tarawlar bolıp esaplanadı. Hár bir taraw ishinde hár qıylı principler, teoriyalar yamasa usıllardı alǵa qoyıwshı básekiles filosofiya mektepleri bar.

Filosoflar filosofiyalıq bilimge keliw ushın hár qıylı usıllardan paydalanadı. Olarǵa konceptual analiz, durıs pikirlew hám intuciyaǵa súyeniw, pikirlew eksperimentlerinen paydalanıw, ápiwayı tildi analizlew, tájiriybeni táriyplew hám sın kózqarastan soraw beriw kiredi. Filosofiya tábiyiy hám jámiyetlik pánler, matematika, biznes, huqıq, jurnalistika sıyaqlı kóplegen basqa tarawlar menen baylanıslı. Onda pánleraralıq kózqaras beriledi hám usı pánlerdiń kólemi hám tiykarǵı túsinikleri úyreniledi. Sonday-aq, olardıń usılları hám etikalıq áhmiyetlerin izertleydi.

Derekler

↑ Jenny Teichmann and Katherine C. Evans, Philosophy: A Beginner's Guide (Blackwell Publishing, 1999), p. 1: "Philosophy is a study of problems which are ultimate, abstract and very general. These problems are concerned with the nature of existence, knowledge, morality, reason and human purpose."
↑ A.C. Grayling, Philosophy 1: A Guide through the Subject (Oxford University Press, 1998), p. 1: "The aim of philosophical inquiry is to gain insight into questions about knowledge, truth, reason, reality, meaning, mind, and value."

[1] Jenny Teichmann and Katherine C. Evans, Philosophy: A Beginner's Guide (Blackwell Publishing, 1999), p. 1: "Philosophy is a study of problems which are ultimate, abstract and very general. These problems are concerned with the nature of existence, knowledge, morality, reason and human purpose."

[2] A.C. Grayling, Philosophy 1: A Guide through the Subject (Oxford University Press, 1998), p. 1: "The aim of philosophical inquiry is to gain insight into questions about knowledge, truth, reason, reality, meaning, mind, and value."

[1]

[2]