Hákimxan tóre

Hákimxantóre - Xoja Muhammed Hákimxantóre bin Sayid Maʼsumxan (1802, Qoqanda tuwılǵan) — tariyxshı alım, aǵartıwshı. Hákimxantóre ana tárepinen Qoqan xanı Narbotabiydiń aqlıǵı, Alımxannıń jiyeni; ata tárepten ataqlı sofi shayxlardan Ahmed Xojagı Kosoniy (Maxdumi Ázam) áwladınan bolǵan. 1822-jılda Hákimxan Toraqorǵanǵa, soń Namangan hám Kosonǵa hákim qılıp tayınlanǵan. Keyinshelik xannıń ǵázebine dushar bolıp, xanlıqdan quwılǵan. Xalıq onı quwǵınǵa jiberedi.1824-jılda Hákimxan Orenburgda rus imperatori Aleksandr I menen ushrasqan. Ol Rossiyadan keyin Turkiya, Suriya, Falastin, Misr arqalı Makka hám Madinaǵa barǵan. Ol óz sayaxatı dawamında bırqansha qıyınshılılarǵa dus keledi hám jeńedi.7 jıl Misr, Arabstan hám Iranda, 1830 — 1831-jıllar Buxarada jasaǵan. Ómiriniń sońǵ jıllarında Shahrisabzda jasap, "Mun-taxab attavorix" ("Jılnamalar toplamı") atlı tariyxiy dóretpe jazǵan. Shıǵarmanıń túp tiykari payǵambarlarǵa tuwrı keledi.Bul dóretpe Buxara ámirligi hám Qoqan xanlıǵı tariyxina tiyisli áhmiyetli dereklerden esaplanadı. Onda payǵambarlar haqqındaǵı ráwayatlar, áyyemgi Iran, Arab xalifaliǵi, samaniyler, saljuqiylar, xorezmshaxar, qaraqaniyler temuriyler hám boburiyler dáwiri tariyxda qısqasha maǵlıwmatlar berilgen. Sonday-aq, Buxara hám Qoqan xanlıqlarınıń quram tabıwdan baslap XIX ásirdiń 40-jıllarına shekem bolǵan tariyxi anıq súwretlengen. Onda Rossiya, arab mámleketleri hám Iranǵa qılǵan sayaxatları nátiyjesinde alǵan tásirler hám sol qatarı, usı mámleket xalqlarınıń turmısı, úrp-ádetlerine tiyisli maǵlıwmatlar da orın alǵan.Dóretpe xalıq basınan ótken waqıya hádiyselerdi óz ishina aladı.Bul óz gezeginde úlken maǵlıwmat hám tariyx esaplanadı.Dóretpeniń ózbek hám parsı tillerdegi variantları bar.