Japaq Shamuratov

Japaq Shamuratov
Japaq Shamuratov (1893–1973)
Tuwılǵan sánesi	1893-jılı(1893)
Tuwılǵan jeri	Nazarxan awılı, Ámiwdárya rayonı, Qaraqalpaqstan
Qaytıs bolǵan sánesi	1973-jılı(1973)
Qaytıs bolǵan jeri	Nókis
Puqaralıǵı	SSRA
Milleti	qaraqalpaq
Kásibi	baqsı, kompozitor, sazende, jámiyetlik isker
Iskerlik jılları	1930–1973
Sıylıqları	Ózbekstan xalıq artisti, Qaraqalpaqstan xalıq artisti, Berdaq atındaǵı sıylıq laureatı

Japaq Shamuratov (Жапақ Шамуратов; 1893–1973) — házirgi zaman qaraqalpaq muzıka mádeniyatınıń tiykarın salıwshılardıń biri, ataqlı baqsı, sazende, kompozitor hám jámiyetlik isker. Ózbekstan hám Qaraqalpaqstan xalıq artisti.

Ómiri

Japaq Shamuratov 1893-jılı Ámiwdárya rayonınıń «Nazarxan» awılında (házirgi Berdaq atındaǵı awıl) diyqan shańaraǵında tuwılǵan. Jaslayınan anasınan jetim qalıp, awır turmıs keshirgenine qaramastan, ziyrekligi menen ajıralıp turǵan. 8–9 jaslarınan baslap duwtar shertiwge qızıǵıp, qaraqalpaq xalqınıń baqsı-jırawshılıq kórkem ónerine ıqlas qoyǵan.

Ol qaraqalpaqtıń belgili Atajan baqsıdan tálim alıp, «Alpamıs», «Sharyar» sıyaqlı dástanlardı yadqa aytıw sheberligine erisken. Sonday-aq, xalıq namaları bolǵan «Eshbay», «Górqız», «Ilǵal», «Xoja baǵman», «Qaradáli», «Ala qayıs», «Saltıq» sıyaqlı namalardı tereń ózlestirgen.

Iskerligi

1930-jıllardan baslap Japaq Shamuratov qaraqalpaq mámleketlik muzıkalı drama hám komediya teatrında, sonday-aq radio esittiriw komitetinde qosıqshı-sazende bolıp jumıs basladı.

Ol óz iskerligi dáwirinde tómendegi xızmetlerdi atqardı:

• Qaraqalpaq mámleketlik teatrında baqsı hám sazende;
• Radio esittiriw komitetinde kórkemlik basshısı;
• Berdaq atındaǵı filarmoniyada folklorlıq ansambl baslıǵı.

Dóretiwshiligi

Teatr muzıkası

Japaq baqsı qaraqalpaq milliy teatrı repertuarın xalıq namaları menen bayıtıwǵa úlken úles qostı. Ol 20 dan aslam muzıkalı drama hám komediyalarǵa muzıka jazdı. Atap aytqanda:

• «Baǵdagúl»
• «Kóklen batır»
• «Xorlıqtan azat»
• «Aygúl-Abat»
• «Aral qızı»
• «Berdaq»
• «Súymegenge súykenbe»

Qosıqları

Kompozitor retinde ol 200 den aslam shıǵarmalar dóretken. Onıń «Qaraqalpaqstan», «Ámiwdárya», «Miynet — baxıt», «Sonday kúldim», «Oramal», «Baxar súygen yar» sıyaqlı qosıqları qaraqalpaq muzıkasınıń altın fondınan orın alǵan.

Ustazlıq jolı

Japaq Shamuratov kópǵana jas talantlarǵa jollama bergen ardaqlı ustaz. Onıń shákirtleri qatarında A. Sultanov, X. Turdıqulov, A. Qayratdinov, Ǵ. Amaniyazov sıyaqlı belgili kompozitorlar bar.

Sıylıqları hám húrmeti

• Ózbekstan xalıq artisti;
• Qaraqalpaqstan xalıq artisti;
• Berdaq atındaǵı Qaraqalpaqstan Respublikası Mámleketlik sıylıǵınıń laureatı;
• «Miynet qızıl bayraq» ordeni;
• Bes márte Qaraqalpaqstan ASSR Joqarı Keńesiniń deputatı bolıp saylanǵan.

1987-jılı Nókis mámleketlik kórkem óner bilim jurtına (házirgi kolledj) Japaq Shamuratovtıń atı berildi hám sol jerde onıń muzeyi shólkemlestirildi.