Joqlaw qosıqları

Joqlaw qosıqları — hám onıń ózgeshelikleri haqqında birinshi hám tujırımlı pikir aytqan N.Dáwqaraev boldı. Onıń aytıwınsha qaraqalpaq dástúri boyınsha adam ólgen jerge erkekler eki búyirin tayanıp, daladan dawıs shıǵarıp baradı. Qatınlar úyge kirgenen soń jılaydı. Biraz dawıs basılǵannan soń qatınlardıń ishinen birewi ádette ólgen adamnıń jaqını, qarındası, anası yaki ólgen adamnıń jaqınlarınan birewi ólgen adamdı aytıp jılaydı. Qosıqtıń bunday túri qaraqalpaq tilinde "joqlaw" deydi. Joqlawdı tek qatınlar aytadı. Joqlawda ólgen adamdı maqtaydı onıń islegen islerin, minezlerin aytadı, biraq jamanlamaydı. Joqlawdıń ózine tán naması bolıp, ol qayǵılı ırǵaq penen aytıladı. Hár tórtinshi qatardan keyin "ax-way, wayy-ay" degen zarlanıw qosıladı. Joqlawdı aytatuǵın belgili adamlar boladı. Joqlawda teńew, salıstırıw kóp gezlesedi. Ádette erkek adam, jas jigit bolsa qara qusqa, búrkitke, qoshqarǵa, narǵa, arıslanǵa, hayal-qızlar bolsa perishtege, ayǵa, kúnge, juldızǵa, qundızǵa, lashınǵa, kepterge, kógirshinge teńeydi. Oǵada arttırıp teńewler jiye gezlesedi. Joqlaw geypara waqıtlarda ulıwmalıq, barlıq adamlarǵa baylanıslı qayǵılı, uwayımǵa aynalatuǵın waqıyaları boladı. Kóp ǵana joqlawlar hayallardıń óz qostarın joqlawǵa arnalǵan. Olarda qostarınıń sın-sımbatın hayran qalarlıq teńewler menen beriledi. Óz erlerin "beglerim" dep jılaydı.

Oń jaqqa qurılǵan shımıldıq,
Talqısar menen talıqta,
Sol sıqıllı beglerim,
Keler meken juwıqta,
Esiktiń aldı shoq qamıs,
Ushınan tartsam beri bos,
Sen dunyadan ketkenli,
Kewilimniń bári bos.

Joqlaw aytılıp atırǵanda qasındaǵılar "shúkir et" dep, qalǵanları saw bolsın, jılama dep tewelle beredi. Sol waqıtta jılap otırǵan adam mınaday qatarlardı keltiredi.

Qoy dese xalqım qoyayın,
Qoydan da juwas bolayın,
Ármanda ketken bawırımdı,
Joqlawsız qalay qıyayın.

Ulıwma alǵanda joqlaw qosıqları adamnıń ómiri, úrp-dástúr menen tereń baylanısqan, xalıqtıń oǵada tereń qayǵılı, muńı, zarın, qamtıytuǵın tirishilik haqqında adamnıń qıyalların, tileklerin bildiretuǵın óz aldına kórkemlikke iye, xalıqtıń hasıl dóretpelerinen esaplanadı.