Mámleketlik shegaralardı ózgertiw
 |
Mámleketlik aymaqtıń shetleri jer maydanı kibi shegaralar menen belgilenedi. Usı shegaralar mámleket aymaǵın qońsı mámleketler aymaǵı yaki onı aymaǵına tiyisli bolmaǵan aymaqlardan ajıratıp turadı. Mámlekettiń xalıqaralıq shegaraları dep atalatuǵın bunday shegaralar xalıqaralıq tán alınǵan hám xalıqaralıq belgilengen bolıwı lazım.
Xalıqaralıq tán alınǵan mámleketleraralıq shegaralar ótkiziliwi qońsı mámleketler menen kelisilgen shegaralar bolıp tabıladı. Mámlekettiń xalıqaralıq tán alınǵan hám belgilengen shegaraları onıń aymaǵın mámleketlik aymaq esaplanbaǵan aymaqtan da ajıratıp turadı (ádette bul aymaqlıq teńizdiń sırtqı shegaraları esaplanadı). Usı shegarlar usı mámleket tárepinen demilitatsiyalanǵan hám shegara sızıqlarınıń ótkiziliwi basqa mámleketler tárepinen ashıq yaki úndemey tán alınǵan boladı, sebebi bul belgilengen xalıqaralıq-huqıqıy talaplarǵa juwap beredi.
Eger mámleketler arasındaǵı shegara dárya shegarası bolsa hám onda keme qatnawı ámelge asırılsa, shegara sızıqları talvega boyınsha ótkiziledi, dáryanıń eń tereń bóleginen yaki bas farvarterdiń ortasınan, basqa jaǵdayda dáryanıń ortasınan belgilenedi. Ulıwma alǵanda qońsı mámleketlerdiń óz-ara kelisiwine muwapıq basqasha tártipte de bolıwı múmkin.
Dárya shegaralarınıń huqıqıy tártibi hám mápli mámleketler tárepinen óz-ara kelisiwi tiykarında belgileniwi múmkin.
Házirgi xalıqaralıq huqıqqa muwapıq shegaralardı eki tiykarǵa bola:
- birinshiden, xalıqlar hám milletler tárepinen óz táǵdirin ózi belgilew huqıqın ámelge asırıwı nátiyjesinde (bul jaǵdayda mámleketlerdiń bóliniwi yaki qosılıwı júz beredi hám, tábiyiy, onıń aqıbetinde jańa mámleket shegaraların ornatıw yaki biykarlawǵa zárúrlik tuwıladı);
- ekinshiden, shegaralas mámleketler arasında onsha úlken bolmaǵan aymaqlardı almasıw nátiyjesinde ózgertiw múmkin.