Marie Curie
| Marie Curie | |
|---|---|
 | |
| Tuwılǵan sánesi | 7-noyabr 1867[1][2][3][4][5][6][7][8][9][10][11][12][13][14][15][16][17][18][19][20][21] |
| Qaytıs bolǵan sánesi | 4-iyul 1934[1][2][3][4][5][6][7][8][9][10][11][12][13][14][15][16][17][18][19][20][21] (66 jasta) |
Mariya Kyuri - belgili francuz alıması
Mariya Kyuri Nobel sıylıǵın alǵan birinshi hayal, Nobel sıylıǵın eki márte alǵan birinshi insan, hám eki túrli ilmiy tarawda Nobel sıylıǵın qolǵa kiritken jalǵız alıma. Kúyewi Pyer Kyuri onıń birinshi Nobel sıylıǵının ortaq jeńiwshisi bolǵan, bul olardı Nobel sıylıǵın alǵan tariyxtaǵı birinshi shańaraqqa aylandırǵan. Jámi esapta Kyuriler shanaraǵı 5 dana Nobel sıylıǵın qolǵa kiritken. Mariya 1906-jılı Parij universitetinde birinshi hayal professor bolıp xızmet etken. Parij Meditsina Akademiyası aǵzası. Ol sol waqıtta Rossiya imperiyasınıń quramında bolǵan Polshanıń Varshava qalasında tuwılǵan. Ol dáslep Varshavadaǵı Flying universitetin tamamlaǵan. 1891-jılı 24 jasında ol ajapası Bronislawa menen Parijge oqıwǵa baradı, ol jerdi tamamlaǵannan soń ilmiy jumısın baslaydı. 1895-jılı francuz fizigi Pyer Kyuri menen turmıs quradı hám ol menen birge 1903-jılı Nobel sıylıǵın qolǵa kirgizedi.
1906-jılı ómirlik joldası Pyer Parijde baxıtsız waqıya nátiyjesinde dúnyadan ótedi. Mariya 1911-jılı ózi oylap tapqan radioaktiv izotoplardı izolyaciyaw texnikası menen poloniy hám radiy elementlerin jaratadı. Bul qosqan úlesi ushın Ximiya boyınsha Nobel sıylıǵın jeńip aladı. 1920-jılı Parijde, 1932-jılı Varshavada Curie institutina tiykar salǵan.Francuz puqarası bolıwına qaramastan, Mariya Sklodovska Kyuri, óziniń eki familiyasın da qollanǵan, hesh qashan polyak ekenligin umıtpaǵan. Ol qızlarına polyak tilin úyretken hám Polshaǵa sayaxatlarǵa alıp barǵan. Ana jurtına húrmetin bildiriw maqsetinde ózi jaratqan birinshi ximiyalıq elementke Poloniy atın bergen.
Ólimi
[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]Kyuri 1934-jıl basında sońǵı márte Polshaǵa baradı. Bir neshe ay ótkennen soń, ol 66 jasında Franciyaniń Sancellmoz sanatoriyasında dúnyadan ótedi. Onıń ólimine radiatsiyaniń uzaq waqıt dawamında qılǵan tásiri súyek jetispewshigin (aplastik anemiya) payda etkenligi sebep bolǵan.
Siltemeler
[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]- 1 2 Рожанский И. Д. Склодовская-Кюри Мария // Большая советская энциклопедия (rus.): [в 30 т.]. 3-е изд. Москва: Советская энциклопедия, 1976. Т. 23 : Сафлор — Соан. С. 512.
- 1 2 Krugosvet (rus.). 2000.
- 1 2 Marie Curie // Encyclopædia Britannica (ing.).
- 1 2 Bibliothèque nationale de France BnF authorities (fr.): ashıq maǵlıwmatlar platforması. 2011.
- 1 2 Marie Curie // SNAC (ing.). 2010.
- 1 2 AA.VV. Marie Curie // Biographie Nationale de Belgique (fr.). / Académie royale des sciences, des lettres et des beaux-arts de Belgique BXL.
- 1 2 Marie S. Sklodowska sp/o Curie // KNAW Past Members (ing.).
- 1 2 Marie Curie (Marya Sklodowska) // FemBio database (alm.).
- 1 2 Marie Curie // Brockhaus Enzyklopädie (alm.).
- 1 2 Marie Curie // Brockhaus Enzyklopädie (alm.).
- 1 2 Marie Curie // Gran Enciclopèdia Catalana (kat.). Grup Enciclopèdia, 1968.
- 1 2 Marie Curie // GeneaStar.
- 1 2 Marie Skłodowska // Roglo. 1997.
- 1 2 Maria Salomea Skłodowska-Curie (Curie) // Internetowy Polski Słownik Biograficzny (pol.).
- 1 2 Pas L. v. Marie Curie born Sklodowska // Genealogics (ing.). 2003.
- 1 2 Curie-Skłodowska Maria // Proleksis enciklopedija, Opća i nacionalna enciklopedija (xorv.). 2009.
- 1 2 Marie Curie // Babelio (fr.). 2007.
- 1 2 abART.
- 1 2 Marie CURIE // Académie nationale de médecine (fr.).
- 1 2 Marie Curie // Base biographique (fr.). BIU Santé.
- 1 2 Marie Curie // Munzinger Personen (alm.).