Psixologiya

QARAQALPAQ WİKİPEDİASININ' MAG'LIWMATI

Adam bar eken, ol o`zinin` o`mirlik ta`jiriybesine tiykarlanip, ol yamasa bul halda qabil etiw, du`n`yani an`law, zat ha`m qubilislardi ajiratiw siyaqli qa`siyetlerge iye ekenligi haqqinda o`zine o`zi esap beredi.

Bizler ku`nde quslardin` dawisin, muzika dawisin, adamnin` so`ylegenin, uship o`tip baratirg`an samolet dawisin esitemiz. A`tirapimizdi orap turg`an na`rse terek, haywanlar, mashinalardi ko`remiz. Olardin` ren`i ha`m ko`lemin ajirata alamiz. Gu`llerdin` ren`in, iyisin ha`m avtomobil janilg`isinin` iyislerin, konfet ha`m duzdin` da`mlerin ajirata alamiz. Ha`r qanday adam ushin oqig`an kitabi u`stinde pikir ju`ritiw, erten`gi ku`n ta`shiwshlerin oylawi ha`m rejelestiriwdi, qanday bir mashqalani sheshiwi a`dettegi jag`dayg`a aylang`an. Ko`z aldimizg`a uzaq waqit ko`rmegen kisimizdin` obrazin keltiremiz, qashanlarda o`zlestirgen oqiw materialin esleymiz. Hesh qashan shiqpag`an kosmosti ko`z aldina keltiremiz ha`m hesh qashan ko`rmegen ertek qaharmanlarinin` o`zine ta`n ta`replerin ko`z aldimizg`a alip kelemiz ha`m jaratamiz. Adam o`zin orap turg`an du`n`yani tek bilip qalmay og`an o`zinin` mu`na`sibetin bildiredi, sezedi.

Qaysidir na`rseler oni quwantiradi, basqa zatlarg`a ol biyparwa boladi, ha`r qiyli na`rseler oni qayg`ig`a saladi. Jaqsi kitap satip alip, oni oqisa, keypimiz jaqsi boladi. Qanday da bir adamnin` unamsiz ha`reketi bizde naraziliq tuwdiradi. Adam du`n`yani qabil etip qana qalmay onda ha`reket etedi, o`z aktivligin ko`rsetedi, qarar shig`aradi. Maqsetine umtiladi, qiyinshiliqlarg`a dus kelgende qatan`liq ha`m erkli sipatlarin ko`rsetedi.

Sonin` menen birge adam birer ta`repi menen, basqalardan ayirilip turadi: birew texnikag`a qizig`adi, birew muzikag`a, ja`ne birew sportqa, kimdedir uqipliliqlar basqada qosiq jaziw, sonin` menen birge texnik uqipliliqlar bar, kimdir ha`reketshen` et, turaqsiz, basqa birew basin`, biypariq, u`shinshisi  xosh kewilli, shaqqan; birew miynetkesh ha`m kem ga`p, birew jalqaw, maqtanshaq ha`m t.b.

Bulardin` ha`mmesi  sezim, erk, este saqlaw, oylaw, qiyal, emotsiya, qabil etiw, temperament ha`m xarakterler  adam psixikasinin` qubilislari.

Psixik qubilislardi u`yreniwshi pa`n psixologiya delinedi tiykarlanip, ol yamasa bul halda qabil etiw, du`n`yani an`law, zat ha`m qubilislardi ajiratiw siyaqli qa`siyetlerge iye ekenligi haqqinda o`zine o`zi esap beredi.

Bizler ku`nde quslardin` dawisin, muzika dawisin, adamnin` so`ylegenin, uship o`tip baratirg`an samolet dawisin esitemiz. A`tirapimizdi orap turg`an na`rse terek, haywanlar, mashinalardi ko`remiz. Olardin` ren`i ha`m ko`lemin ajirata alamiz. Gu`llerdin` ren`in, iyisin ha`m avtomobil janilg`isinin` iyislerin, konfet ha`m duzdin` da`mlerin ajirata alamiz. Ha`r qanday adam ushin oqig`an kitabi u`stinde pikir ju`ritiw, erten`gi ku`n ta`shiwshlerin oylawi ha`m rejelestiriwdi, qanday bir mashqalani sheshiwi a`dettegi jag`dayg`a aylang`an. Ko`z aldimizg`a uzaq waqit ko`rmegen kisimizdin` obrazin keltiremiz, qashanlarda o`zlestirgen oqiw materialin esleymiz. Hesh qashan shiqpag`an kosmosti ko`z aldina keltiremiz ha`m hesh qashan ko`rmegen ertek qaharmanlarinin` o`zine ta`n ta`replerin ko`z aldimizg`a alip kelemiz ha`m jaratamiz. Adam o`zin orap turg`an du`n`yani tek bilip qalmay og`an o`zinin` mu`na`sibetin bildiredi, sezedi.

Qaysidir na`rseler oni quwantiradi, basqa zatlarg`a ol biyparwa boladi, ha`r qiyli na`rseler oni qayg`ig`a saladi. Jaqsi kitap satip alip, oni oqisa, keypimiz jaqsi boladi. Qanday da bir adamnin` unamsiz ha`reketi bizde naraziliq tuwdiradi. Adam du`n`yani qabil etip qana qalmay onda ha`reket etedi, o`z aktivligin ko`rsetedi, qarar shig`aradi. Maqsetine umtiladi, qiyinshiliqlarg`a dus kelgende qatan`liq ha`m erkli sipatlarin ko`rsetedi.

Sonin` menen birge adam birer ta`repi menen, basqalardan ayirilip turadi: birew texnikag`a qizig`adi, birew muzikag`a, ja`ne birew sportqa, kimdedir uqipliliqlar basqada qosiq jaziw, sonin` menen birge texnik uqipliliqlar bar, kimdir ha`reketshen` et, turaqsiz, basqa birew basin`, biypariq, u`shinshisi  xosh kewilli, shaqqan; birew miynetkesh ha`m kem ga`p, birew jalqaw, maqtanshaq ha`m t.b.

Bulardin` ha`mmesi  sezim, erk, este saqlaw, oylaw, qiyal, emotsiya, qabil etiw, temperament ha`m xarakterler  adam psixikasinin` qubilislari.

Psixik qubilislardi u`yreniwshi pa`n psixologiya delinedi