Sapar Xojaniyazov

Sapar Xojaniyazov
Sapar Xojaniyazov
Tuwılǵan sánesi	15-aprel 1913(1913-04-15)
Tuwılǵan jeri	Kegeyli rayonı, Qaraqalpaqstan
Qaytıs bolǵan sánesi	1983
Puqaralıǵı	SSRA
Milleti	qaraqalpaq
Dóretiwshilik túri	dramaturg, jazıwshı, shayır
Oqıǵan jeri	Moskva mámleketlik teatr iskusstvosı institutı (1939)
Dóretiwshilik jılları	1938–1983
Ataqları	Qaraqalpaqstan xalıq jazıwshısı
Sıylıqları	Berdaq atındaǵı sıylıq laureatı

Sapar Xojaniyazov (Сапар Хожаниязов; 1910—1983) — qaraqalpaq ádebiyatınıń kózge kóringen wákili, belgili dramaturg, jazıwshı hám shayır. Ol qaraqalpaq milliy dramaturgiyasının qáliplesiwine hám rawajlanıwına úlken úles qosqan tulǵalardıń biri esaplanadı.

Ómiri hám bilimi

Sapar Xojaniyazov 1910-jılı Kegeyli rayonınıń Xalqabad elatı aymaǵında diyqan shańaraǵında dúnyaǵa kelgen. Jaslayınan ata-anasınan ayırılıp (12 jasında), jetimshilik hám joqshılıq azabın kórgen. 1928-jılǵa shekem awıldıń malın baǵıp kúneltken.

1928—1929-jılları sawat ashıw kurslarında oqıǵan. Onıń kórkem ónerge bolǵan qızıǵıwshılıǵı 1936-jılı onı Moskvadaǵı Mámleketlik teatr iskusstvosı institutına (GITIS) alıp keldi. Moskvada oqıp júrgen dáwirinde V. Vishnevskiy, O. I. Pıjova hám N. A. Baskakov sıyaqlı iri ilimpaz hám kórkem óner ǵayratkerleri menen dóretiwshilik baylanısta bolǵan.

Iskerligi

1939-jılı oqıwdı pitkerip kelgennen keyin, S. Xojaniyazov respublikanıń mádeniy turmısına belsendi aralastı:

• 1939—1953-jılları: K. D. Stanislavskiy atındaǵı Qaraqalpaq mámleketlik teatrında (házirgi Berdaq atındaǵı Qaraqalpaq mámleketlik akademiyalıq muzıkalı teatrı) rejissyor;
• 1953—1962-jılları: Usı teatrdıń direktorı lawazımlarında isledi.

1944-jılı Jazıwshılar awqamınıń aǵzalıǵına qabıllandı.

Dóretiwshiligi

Dramaturgiya

S. Xojaniyazov qaraqalpaq ádebiyatı tariyxında eń dáslep dramaturg sıpatında tanıldı. Onıń «Aysha» (1940) pyesası dáslepki iri jetiskenligi bolıp, 1940-jılı dramalıq shıǵarmalar tańlawında birinshi sıylıqtı jeńip alǵan.

Belgili pyesaları:

• «Aysha» (1940)
• «Súymegenge súykenbe» (1945)
• «Zıyada» (1946)
• «Jas júrekler» (1953)
• «Talwas» (1962)
• «Aqmaq patsha» (1968)
• «Maman biy» (1971)

Poeziya hám proza

Shayır retinde onıń Ekinshi jer júzilik urıs jıllarında jazǵan «Sálem ayt», «Periza», «Kolxoz qızı» sıyaqlı qosıqları Watan súyiwshilik ruwxı menen suǵarılǵan. 1948-jılı «Gúlistan» qosıqlar toplamı jarıq kórdi.

Ómiriniń sońǵı jıllarında proza tarawında da jemisli miynet etip, «Aq bota», «Hújdan», «Aydın jol», «Xalqıńnan sır saqlama» sıyaqlı shıǵarmaların jazdı.

Sıylıqları

• Qaraqalpaqstan xalıq jazıwshısı
• Berdaq atındaǵı Qaraqalpaqstan Respublikası Mámleketlik sıylıǵınıń laureatı