Sheshenlik sózler

Adamlar arasında hayran qalarlıq oǵada tapqırlılıq, ustalıq penen aytılatuǵın tereń mánili kórkem sózler bar. Olar qanday da bir adam ómirindegi, onıń táǵdirindegi máselelerdiń sheshiliwinde ayrıqsha orın tutadı. Eń úlken dálil, tiykar sıpatında xızmet atqaradı. Olardı qaraqalpaq xalqı sheshenlik sózler dep ataydı. Olardıń eń úlkenin sheshenlik sózler, ásirese Jiyrenshe sheshen atına baylanıslı sózlerdi kórsetiw múmkin.

Xalıq erteklerinde, dástanlarında, ańız, ángime, ápsanalarında, ráwiyatlarında sheshenlik sózler úlgilerin kóp ushıratamız. Olar ózleriniń mazmunı, qurılısı, túri boyınsha aytıs janrınan tikkeley basqasha óz aldına bir túrdi, janrdı qurap turadı. Sheshenlik sózler mánisi, salmaǵı, kórkemligi jaǵınan tereń oydı ańlatıwı jaǵınan naqıllarǵa jaqınlawday, biraq naqıl emes, qıyın bir istiń, qıyın bir máseleniń óz aldına bir sheshimi sıpatında beriledi. Mısalı: "Edige" dástanındaǵı úsh balası bar kempirdiń eshkiniń ayaqların bólisiwi, sınıq ayaq kempirge tiyisli bolıp, shúberek baylap qoyǵan ayaq tútinlikti basın alıp, noǵaylılardıń qırmanın órtep ketiwi, patshaǵa dawlasıp barǵanda, sınıq ayaq gúnalı bolıp, gúnanıń kempirge shógiwi, ol ólimge giriptar bolǵanda Nuratdin aytqan "sınıq ayaq, óli ayaq, súyep barǵan saw ayaq" tóreli sózi menen kempirdiń gúnadan azat etiliwi usınday. Sonday "Sharyar" dástanındaǵı Jáhángirdiń Sharyardı atası Darapsha menen tanıstırıwdaǵı aytqan sózleri de sheshenlik hám tórelik sózlerge kiredi.