Traktor

QARAQALPAQ WİKİPEDİASININ' MAG'LIWMATI
Bug'an o'tiw: navigatsiya, izlew
Primus P22.JPG
1997. Stamp of Belarus 0251.jpg

Traktor (ing . tractor, lat. traho — tartaman, tasıyman) — dvigatel ja'rdeminde ha'reketleniwshi do'n'gelekli ya'ki gusenitsalı (shınjırlı) o'ziju'retin mashina. Traktor qurılıs, awıl xojalıg'ı. isleri ha'm basqa islerdi islew, tirkeme, ornatıw ha'm yarım ornatpa a'sapların tartıw ha'm ha'reketlendiriw, kerekli (statsionar) mashinalardı iske tu'siriw ushın mo'njellengen.

Puw mashinası ornatılg'an birinshi do'n'gelekli Traktor 1830 jılda Angliya ha'm Frantsiyada payda bolg'an, transport ha'm a'skeriy iste isletilgen. 1890 jılda AQSH da awıl xojalıg'ı. islerinde qollanılg'an. Gusenitsalı Traktordı Rossiyada D. A. Zagryajskiy (1837) ha'm A. P. KostikovAlmazovlar (1889) oylap tapqan. 1988 jılda worıs mexanigi F.A. Blinov puw mashinası ornatılg'an gusenitsalı Traktor sog'ıp sınawdan o'tkizgen. 1895 jılda worıs oyshılı Ya. V. Mamin ishki janıw dvigateli ornatılg'an o'ziju'rer do'ngelekli arba oylap tapqan. AQShdag'ı "XartParr" (HartParr) firması 1901 jıldan baslap ishki janıw dvigateli ornatılg'an do'ngelekli Traktor islep shıg'ara basladı. 1912 jıldan AQShda, keyinshelik Germaniya ha'm basqa ma'mleketlerde gusenitsapı Traktorı islep shıg'arıla baslandı. O'zbekistanda 1967 jıll. Tashkent traktor zavodında paxtag'a modifikatsiya qılıng'an do'ngelekli Traktorlar islep shıg'arıla basladı.

Ju'riw bo'liminin' tipine qarap, awıl xojalıg'ı. ha'm sanaatda isletiletug'ın Traktorlar parıqlanadı. Traktordı jaratıw ha'm islep shıg'arıw. tipaj (ko'rgizbe) dizimi boyınsha a'melge asırıladı. Standartqa baylanıslı, tipaj dizimi to'mendegi tartıw klasları (modelleri)ne bo'lingen: 0,2; 0,6; 0,9; 1,4; 2; 3; 4; 5; 6; 8; 10; 15; 25; 35; 50. Bunnan 0,2—8 ge shekem tartıw klasındag'ı Traktorlar, ko'binshe, awıl xojalıg'ında qalg'anları sanaatda isletiledi. Olar arasında anıq parıq qılınbaydı, sebebi sanaat Traktorlarının' ayrımları awıl xojalıg'ı. Traktorları tiykarında islep shıg'arıladı. Awıl xojalıg'ı Traktorlarının' o'zine mas o'zgeshelikleri, olar awıl xojalıg'ındagı texnologik ha'diyselerdin' agrotexnik talaplarına mas boladı; sanaat T.larının' o'zine jarasa o'zgeshelikleri eginlerdi suwg'arıw ha'm batpaqlıqlardı qurıtıw ha'mde jollar qurıw ha'm b. islerde isletiletug'ın bo'lek bo'limler (buldozer, trelyov ornatılatug'ın ha'm basqalar)dın' barlıg'ı esaplanadı.

Gusenitsali Traktordın' ju'riw bo'legi o'rmelewshi gusenitsa (shınjır) menen ornatılg'an. Gusenitsalardın' tayanısh sırtı u'lken, topraqqa salistırma basımı kem, toproq benen jaqsı tislesedi. Sol sebepli tartıw ku'shi u'lken, kem shataqsıraydı, o'tiw qıyın jerlerde ju're aladı. Biraq do'n'gelekli Traktorg'a manyovrshanlıg'ı ha'mde turg'ınlıg'ı pa's boladı. Do'n'gelekli Traktor manyovrshan, universal, jen'il, isletiw an'sat. Onıng jol tırqıshı u'lken bolg'anı ushın eginlerge zıyan jetkizbey ju're aladı. Egin qatar aralarg'a qarap bir aqdag'ı do'n'gelekler arasında o'zgertiriw mu'mkin. To'rt do'n'gelekli Traktorlarda 2 dana ya'ki 4 dana do'n'gelek jetekshi, u'sh do'n'geleklerde 2 dana do'n'gelek jetekshi bolıwı mu'mkin.

Awıl qojalıg'ı Traktorları barlıq islerge mo'nljellengen (topraqqa jukbasıwg'a islew beriw, egiw ha'm b. ushın), u'niversal shapıq (egetler arasında islew beriw ushın); bo'lek (bag'-palız, eginzar ha'm basqalar ushın) bo'linedi. Barlıq islerge mo'njellengen Traktorlar Jer aydaw, egin egiw, jappasına kultivatsiya qılıw, jıyım-terim ha'm b. Awır islerde qollanıladı. Dvigateli ku'shli, tartıw ku'shi u'lken, jol tırqıshı u'lken boladı. U'niversal shapıq Traktorları, ko'binshe, shabıq qılıw ha'm zu'ra'atdi jıynawda isletiledi. Tartıw ku'shi barlıq islerge mo'nljellengen T.lartikinen kishi, jol tırqıshı a'dewir u'lken boladı. Uzatpalar sanı ko'p, do'ngelekler arasında qatar aralarının' kengligine maslap o'zgertiriw mu'mkin. Bo'lek T. u'niversal shopiq ya'ki aydaw T.ları tiykarında jaratıladı ha'm, ko'binshe, ju'riw bo'liminin' du'ziliwi menen parıqlanadı. Maselen, paxtashılıqqa maslastırılg'an TTZ60.11 ya'ki TTZ80.11 tipindegi Traktorlarda bir aldıng'ı ha'm ekk jetekshi keyingi do'n'gelekler boladı, keyingi ko'prik bolsa teleskopik qılıp jasaladı.

Commons-logo.svg
Wikimedia Commons has media related to: