Mixail Lermontov

QARAQALPAQ WİKİPEDİASININ' MAG'LIWMATI
Mixail Lermontov

Mixail Yuryevich Lermontov (russha Михаи́л Ю́рьевич Ле́рмонтов) [1814.3(15).10, Moskva — 1841.15(27).7, Pyatigorsk] — orıs shayırı.

Biografiyası[redaktorlaw | derekti jańalaw]

Balalıq shaqları Penza guberniyasındaǵı Tarxan (házirgi Lermontov) awılında ótken. 1827-jılda kempir apası Ye. A. Arsenyeva menen birge Moskvaǵa kóship barǵan hám 1828-jılda Moskva universiteti qasındaǵı pansionnıń 4-kursına oqıwǵa kirgen. Dáslepki qosıqları, "Cherkeslar" (1828) hám "Kavkaz tutqını" (1829 ) dástanları usı jerde jazılǵan. Lermontov pansiondaǵı 2 jıllıq oqıwınan keyin 1830-jılda universitettiń ruwxıy-siyasiy bólimine oqıwǵa kiredi. Lermontov studentlik jıllarında birneshe lirik qosıqlar, dástan hám dramalar jazǵan ("Adamlar hám sezimler", 1830 hám basqalar). 1832-jılda universitetti tárk etedi hám Peterburgga barıp, gvardiya podpraporshchikleri hám kavaleriya yunkerleri mektebine oqıwǵa kiredi. Usı mektepti tamamlaǵannan soń, Lermontov Sarskoye Seloda jaylasqan gusarlar polkine jiberiledi (1834). Náwqıran gusar kóp waqtın aqsúyeklerdiń kewilashar otırıspalarında ótkerip, solardan alǵan tásirleri tiykarında " Maskarad" draması, " Hajı Abrek" romantik dástanı (1835) hám basqa dóretpelerin jazadı. Lermontov 1837-jılda A.S.Pushkinning ólimine baǵıshlap "Shayırdıń ólimine" qosıǵın jazadı. Lermontov bul qosıqta shayırdıń óliminde ayıplı sanalǵan húkimran kúshlerdi keskin qaralaǵanı ushın Kavkazga súrgin etilgen. Lermontovtıń Kavkazda bolıwı onıń shayır hám súwretshi retindegi dóretiwshiligine nátiyjeli tásir kórsetti. Kavkaz tábiyatı hám aymaqtaǵı elatlar folklorına mehir qoyǵan shayır bul jerda "Ashıq Ǵárip" (1837) shıǵıs ertegi, "Dáwirimiz qaharmanı" (1840) romanı hám kóplegen súwretshilik dóretpelerin jarattı. Ye.A.Arsenyeva hám shayır V.A.Jukovskiyning háreketleri menen keshirim alǵan Lermontov 1838-jıl yanvarda Peterburgqa hám aprel ayında bolsa Sarskoye Seloda jaylasqan gusar polkine qaytıp keledi. "Oy", "Shayır", "Ózińe isenbe...", " Payǵambar", " Álwidaǵ, Rusiya, ey napák mákan" sıyaqlı qosıqları, "Mcırı", "Demon" ("Shaytan") sıyaqlı dástanları, "Bela" qıssası (hámmesi 1839) Lermontov dóretiwshiliginiń shıńına jetken basqıshına kóterilgenin kórsetedi. Sol gezlerde Fransiya elshisiniń balası E.Barant penen bolıp ótken duel Lermontovtıń ekinshi márte Kavkazǵa súrgin etiliwine sebep boladı. Ol Kavkazdaǵı piyadalar polki quramında bir neshe áskeriy atlanıslarǵa qatnasadı. Onıń sol waqıtta (1840, oktyabr) "Otechestvennıe zapiski" jurnalında járiyalanǵan qosıq hám dástanları Peterburgda úlken jańǵırıq beredi. Bunnan paydalanǵan Ye.A.Arsenyeva aqlıǵınıń Peterburgqa demalısqa keliwine erisedi (1841, fevral ). Biraq rásmiy sheńberlerdegi ózine bolǵan suwıq múnásibetti kórgen Lermontov 1841-jıl 13-mayda Pyatigorskqa qaytıp keledi. Sol waqıtta bul jerlerde dem alıspada júrgen bir topar jaslar Lermontov penen oficer N.S.Martınov ortasında jánjel kelip shıǵıwına erisedi. 13-iyul kúni shayır duelde qaytıs boladı. Lermontov shayır hám súwretshi retinde orıs mádeniyatı tariyxında eń húrmetli orınlardan birin iyeleydi. Ol óziniń eń jaqsı dóretpelerinde erksúyerlik hám patriotlıq ideyaların kótermelep, kolonizatorlıq siyasatı ullı orıs shovinizminiń kúsheyiwine sebep bolıwı haqqında orıs jámiyetin eskertti, joqarı puqaralıq idealların tastıyıqladı.

Manbalar[redaktorlaw | derekti jańalaw]