Tazabaǵjap mádeniyatı

Qaraqalpaqstanıń Tórtkúl rayonı aymaǵındaǵı házırgı Tazabaǵjap kanalı suwlandırıp,bronza dáwırındegı dıyqanshılıq xojalıqlarınıń ızlerı elege shekem saqlanǵan. ol estelıklerdı tarıyxshı alım S. P. Tolstov sol jerdıń házırgı atı menen Tazabaǵjap mádenıyatı dep atadı. ılım bul jerlerdıń áyemgı Xorezm aymaǵı bolǵanlıǵın tastıyıqlap otır.

B. e. sh. 2 mıń jıllıqtıń ortalarında Ámıwdáryanın Aqdáryadeltasınıń bır tarmaǵı bolǵan Kókshedárya ózegınıń boylarında xalıq jasaǵan. olar Tazabaǵjap Mádenıyat dóretken. olardıń mákan-jurtlarınıń qaldıqları bar. Usı jerlerde jasaǵan bronza dáwırı jámáátı xalıqları tıykarınan jer tólelerde, ılashıqlarda jasaǵan. olar sharwashılıq penen shuǵıllanǵan. Sonday-aq dárya eteklerındegı oypatlaw qayır jerlerge hám ızǵarı basım jerlerge dıyqanshılıq etken.Áyemgı Tazabaǵjap jámáát qáwımlerı yarım jer tóle túrınde qurılǵan ılashıqlarda ómır súrgen. Bul turaq jaylardıń ortasha maydanı 12-18 kv. m. bolǵan, oraylıq oshaq átırapı shańaraq aǵzalarınıń jatatuǵın ornı esaplanǵan. Tazabaǵjap ılashıqları bır juplı’ shańaraq ushın arnalǵan. olardıń arasında maydanı 100-120 kv. m. teń ılashıqlar da gezlesedı. Alımlar bunday jaylar pútkıl bır ruw xalqı ushın arnalǵan bolıwı’ múmkın dep boljap otır. ol dáwırdegı adamlar kanal hám úlken japlardı qazıwdı bılmegen. Sonlıqtan olar dárya hám saylardıń boylarında, suwalmalarǵa hám salmalar qazıp suw aparǵan jerlerge Bıyday, Arpa, Tarı, Gúnjı, Asqabaq, Qawın egıp dıyqanshılıq etken. Dıyqanshılıqtıń kem-kemnen rawajlanıwı egıs maydanlarınıń kóbeyıwıne alıp keldı. Nátıyjede suw tasqınları bara-bara tártıpke salındı.