Voleybol
Voleybol (ingl. volleyball, bunda volley — «ushıp turıp berilgen soqqı» hám ball — «top») — komandalıq oyın hám sport túri. Bul oyın eki komanda qatnasıǵında tor menen ajıratılǵan arnawlı maydanshada oynaladı. Shártke muwapıq hárbir komanda toptı qarsılas táreptiń maydanına baǵdarlap, jerge (yamasa polǵa) túsiriwge yamasa qorǵanıwshı komanda oyınshısın qáte etiwge (torǵa tiyiw, toptı qáte qaytarıp maydannan tısqarıda jerge túsiwine sebepshi bolıw h.t.b.) májbúrlewge háreket etedi. Usınıń menen birge, hújimdi shólkemlestiriw ushın bir komandanıń oyınshılarına izbe-iz úshewden kóp bolmaǵan topǵa tiyiwge (blokta tiyiwden tısqarı) ruqsat beriledi.
Tariyxı
[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]
William G. Morgan bul sport túrin 1895-jılı Massachusets shtatınıń Xolyok qalasındaǵı YMCAdıń dene tárbiya direktorı bolıp islep júrgeninde oylap tapqan[1]. Ol bul oyındı dáslep badmintonnan alǵanlıǵı sebepli, sport túrine dáslep «mintonette» dep at bergen[2]. Morgan basketbol oylap tabıwshısı Djeyms Neysmittiń shákirti bolǵan. Ol bul oyındı YMCAdıń orta jaslı isbilermen klientleri ushın basketboldıń fizikalıq talapları júdá joqarı bolǵanı sebepli oylap tapqan[3].
Oyın qaǵıydaları
[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]
Maydansha ólshemleri
[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]Voleybol maydanshası 9 x 18 m ólsheminde bolıp, ol eni 1 m bolǵan tor menen teńdey eki kvadrat bólimge bólingen[4]. Tordıń joqarǵı sheti erkekler ortasındaǵı jarıslarda maydansha orayına qarata 2,43 m biyiklikte, al hayallar arasındaǵı jarıslarda 2,24 m biyiklikte boladı. Veteranlar hám jas óspirimler jarıslarında bul biyiklikler hár qıylı bolıwı múmkin[5].
Ádette, plyaj voleybolında oyın maydanı hám erkin zona boladı. Maydansha ólshemleri 16 x 8 m (erkin zona menen birge 52’6” x 26’3” fut) bolıp, keminde 3 m keńlikke iye. Maydansha 3 sızıqtan ibarat: tor sızıǵı, qaptal sızıq hám shegara sızıǵı. Plyaj voleybolında ball jıynaw tártibi ádettegi voleybolǵa uqsas. Oyın 3 partiyadan ibarat boladı.
Derekler
[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]- ↑ «The International Association Training School Notes (vol. 4 no. 8), October, 1895».
- ↑ «In 1895, William Morgan Invents Mintonette». New England Historical Society (2016-jıl 30-yanvar).
- ↑ Berkshire encyclopedia of world sport. Great Barrington, Mass: Berkshire Pub. Group, 2005 — 1142 bet. ISBN 978-0-9743091-1-8.
- ↑ "volleyball | Definition, Rules, Positions, & Facts" (in en). Encyclopedia Britannica. https://www.britannica.com/sports/volleyball.
- ↑ Joel., Dearing. Volleyball fundamentals. Champaign, IL: Human Kinetics, 2003. ISBN 0736045082. OCLC 50643900.