Damasq

Damasq
Umayyad Mosque Umayyad Square Citadel of Damascus Straight Street Azm Palace A view of the city at night from Mount Qasioun
33°31′0″N 36°18′0″E
Aymaq túri	paytaxt qala
Mámleket	Siriya
Jer maydanı	105 km²
Xalıq sanı  (2024)	2,799,960 adam
Xalıq tıǵızlıǵı	26,666 adam/km2
Waqıt zonası	UTC+03:00
Pochta indeksi	0100
Damasq

Damasq (arabsha دِمَشْق) yoki Shom (arabsha الشَّام; Úlgi:Lang-syr; táriyxıy atları — áyyemgi grekshe: Δαμασκός, latınsha Damascus) — Suriya Arab Respublikasınıń paytaxtı. Damasq qorǵawınıń administrativlik orayı. Barada dáryası alabında, 690 m biyiklikte jaylasqan. Klimatı subtropikalıq, yanvardıń ortasha temperaturası 7 - 8°, iyuldiki 26 - 27°, jıllıq jawın 227 mm. Xalqı 3 mln. adam (1998), kópshiligi arablar; sonday-aq, armyan, kurd, cherkes, grek hám basqalar da jasaydı. Áyyemde Mısır, Palestina, Irak, Arabstan yarım atawına kárwan jolları Damasq arqalı ótken. Damasqtıń bes mıń jıldan aslam táriyxı bar. Áyyemde ol Timaski, Temasgi, Dimaska, Karanaski dep te atalǵan. Orta ásir táriyxshıları onı "Dúnya jánneti", "Shıǵıs jánneti" dep ataǵan. Mısır firaunları (b.e.sh. XVI ásir), arameyler (b.e.sh. X ásir), assuriyler (Assuriya, b.e.sh. 132), bavilonlılar (b.e.sh. 604), parsılar (b.e.sh. 538), Makedoniyalı Iskender (b.e.sh. 332), Rim imperiyası (64-jıl), Vizantiya (V-VII ásirler), arablar hám túrkler Damasqtı bir-birinen basıp ótken. Damasq ummaviyler dáwirinde (661 - 750) xalifalıq orayı bolǵan. Bul waqıtta qalada sawlatlı saraylar, meshitler qurılǵan. Mawarawnnaxr hám Shıǵıstıń iri filosofi Abu Nasr Farabiy Damasq medreselerinde sabaq bergen. Damasqta abbasiyler, tuluniyler (IX ásir), fotimiyler (X ásir), seljukiyler (XI ásir) húkimdarlıq etken. 1260-jılı Damasq mamluklar, 1401-jılı Amir Temur qol astına ótken. Mamluklar dáwirinde (XIII-XVI ásirlerde) Damasq - sawda hám ónermentshilik (gezleme, qural-jaraqlar islep shıǵarıw, zergerlik buyımların tayarlaw) hám de islamnıń tayanısh oraylarınan biri bolǵan. 1516-jıldan 1918-jılǵa shekem Osmaniyler mámleketi quramında bolǵan. 1918-jıl 1-oktyabrde Hijaz sárkardası ámir Faysal áskerleri Damasqtı iyeledi. Siriya 1920-jılı Franciya mandatına ótkennen keyin, Damasqqa francuz áskerleri bastırıp kirdi. Sol sebepli qalanıń shetindegi Maysalun degen jerde qattı sawash boldı; 1943-jılı Siriya ǵárezsizlikke eriskennen keyin, Damasqtıń paytaxtı bolıp qaldı.

Damask — iri sawda-sanaat hám finans orayı, áhmiyetli transport jolları túyini. Xalıqaralıq aeroport bar. Mámlekettegi kóplegen qalalar hám de Beyrut, Ammon hám Bagdad qalaları menen transport jolı hám hawa jolları; Evropa, Aziya hám Afrika menen xalıqaralıq hawa jolları arqalı baylanısqan. Qalada toqımashılıq, gilem toqıw fabrikaları, sabın iyelew, farmasevtika, elektrokabel, cement, ayna zavodları, azıq-awqat, avtomobil ońlaw, tigiwshilik, boyaw, teri islep shigarıw kárxanaları; mıs, altın, gúmiske kórkem islew beriw, qural-jaraq tayarlaw ustaxanaları hám basqalar bar. Mashinasazlıq hám metallsazlıq sanaatı rawajlanbaqta. Damasq xalqı milleti hám dinine qarap máhállelerge bólingen. Qalada Damasq hám Arab akademiyaları, Siriya universiteti (1923), Shıǵıs muzikası institutı, Joqarı pedagogika hám Joqarı politexnika bilim jurtları, Áskeriy akademiya, Milliy muzey (1919), Shıǵıs turmıs muzeyi, pútkil Shıǵısqa belgili bazar hám sawda orınları, kitapxanalar, teatrlar hám basqalar bar.

Ekonomikası

Damasqtıń áhmiyetli sawda orayı sıpatındaǵı táriyxıy roli sońǵı jıllarda regiondaǵı siyasiy rawajlanıw hámde zamanagóy sawdanıń rawajlanıwı sebepli ózgerdi. Damasqta, sonday-aq Siriyada islep shıǵarılǵan ónimlerdiń kópshiligi Arabstan yarım atawındaǵı mámleketlerge tarqatıladı. Damasq ta 1954-jıldan berli hár jılı gúzde xalıqaralıq sawda kórgizbesin ótkerip keledi.

Damasqtıń turizm sektorı júdá kóp imkaniyatlarǵa iye, biraq puqaralar urısı bul perspektivalarǵa tosqınlıq etti. Damasqtaǵı mádeniy baylıqlardıń kópligi 1980-jıllardıń aqırınan baslap kóplegen turaq jay hám transport mákemeleriniń rawajlanıwı hám basqa da tiyisli investiciyalar fonında ápiwayı túrde paydalanılmaqta. 2000-jıllardıń basınan baslap eski qalada kóplegen butik miymanxanalar hám ıqsham kafeler ashıldı. 2009-jılı jańa ofis maydanı qurıldı hám kóshpes múlk bazarında payda boldı.

Al-Sharq banki hám Blue Tower miymanxanası, Hamra kóshesindegi 4 juldızlı miymanxana.

Damasqta toqımashılıq, azıq-awqat ónimlerin qayta islew, cement hám túrli ximiya sanaatı sıyaqlı kóplegen sanaat kárxanaları jaylasqan. Zavodlardıń kópshiligi mámleket tárepinen basqarıladı, biraq jeke sektor tárepinen basqarılatuǵın sheklengen menshiklestiriwge 2000-jıllardıń basınan sawdanı erkinlestiriw nátiyjesinde ruxsat berilgen. Eski qalada elege shekem dástúriy ónermentshilik hám mıs oymakerlik buyımları islep shıǵarıladı.

Damask fond birjası rásmiy ráwishte 2009-jıl mart ayında sawda ushın ashılǵan hám birja Siriyadaǵı birden-bir fond birjası esaplanadı. Ol Siriyanıń finans bazarları hám qımbat bahalı qaǵazlar komissiyası quramında, Barzeh okruginde jaylasqan. Onıń sońǵı mánzili Jafurdıń joqarı dárejedegi sawda okruginde jaylasqan edi.

Galereya

• 
  Sulaymaniya takyası

Tuwısqan qalalar

• Ankara, Túrkiya
• Buenos Ayres, Argentina
• Buxarest, Ruminiya
• Dubay, Birlesken Arab Ámirlikleri
• Istanbul, Túrkiya
• Kordova, Ispaniya
• Astana, Qazaqstan
• Rabot, Marokash
• Toledo, Ispaniya
• Yerevan, Armanstan

Derekler

Bibliografiya

• Abdulkarim, Maamoun. Apollodorus of Damascus and Trajan's Column. L'Erma di Bretschneider, 2003. ISBN 978-8-8826-5233-3. 
• Aharoni, Yohanan; Avi-Yonah, Michael. The MacMillan Bible Atlas. Carta Ltd., 1977. ISBN 978-0-7318-1071-0. 
• Amitai, Reuven (1987). "Mongol Raids into Palestine (AD 1260 and 1300)". Journal of the Royal Asiatic Society: 236–255. 
• Burns, Ross. Damascus: A History. Routledge, 2005. ISBN 978-0-415-27105-9. 
• Cammelli, Stefano. Il Minareto di Gesù. Il Mulino, 2006. 
• Crawford, Peter. The War of the Three Gods: Romans, Persians and the Rise of Islam (en). Pen and Sword, 2013. ISBN 9781473828650. 
• Demurger, Alain. Jacques de Molay (fr). Editions Payot&Rivages, 2007. ISBN 978-2-228-90235-9. 
• Hamilton, Jill, Duchess of. First to Damascus: The story of the Australian Light Horse and Lawrence of Arabia. Kangaroo Press, 2002. ISBN 978-0-7318-1071-0. 
• Ibn Khaldun. Ibn Khaldūn and Tamerlane: Their Historic Meeting in Damascus, 1401 A.d. (803 A. H.) A Study Based on Arabic Manuscripts of Ibn Khaldūn's "Autobiography,". University of California Press, 1952. 
• Kaegi, Walter Emil. Heraclius: Emperor of Byzantium. Cambridge University Press, 2003. ISBN 0-521-81459-6. 
• Nicolle, David. The Crusades, Essential Histories. Osprey Publishing, 2001. ISBN 978-1-84176-179-4. 
• Runciman, Steven. A History of the Crusades: Volume 3, The Kingdom of Acre and the Later Crusades. Cambridge University Press, 1987. ISBN 9780521347723. 
• Schein, Sylvia (October 1979). "Gesta Dei per Mongolos 1300. The Genesis of a Non-Event". The English Historical Review 94 (373): 805–819. doi:10.1093/ehr/XCIV.CCCLXXIII.805. 
• Twain, Mark. The Innocents Abroad. American Publishing Company, 1869. 

Sırtqı siltemeler

Wikimedia Commonsta

Damascus boyınsha fayllar bar.