Friedrich Nietzsche

QARAQALPAQ WİKİPEDİASININ' MAG'LIWMATI
Bug'an o'tiw: navigatsiya, izlew
Fridrix Nitzshe

Friedrich Wilhelm Nietzsche (aytılıwı: Fridrix Wilhelm Nitzshe, 15 oktyabr 1844 - 25 avgust 1900) - nemis avtorı ha'm filosofı bolg'an. Ol bir neshe kitaplar jazdı ha'm sol kitapları arqalı dun'yanı o'zgertiwge u'mitlendi. Ko'pshilik adamlar onın' kitapların qızıqlı ha'm a'debiyat, sonday-aq filosofiyanin' ulli shig'armalarinan dep esaplaydi.

İsenimleri[o'zgertiw]

Nitzshe ko'pshilik shıg'armalarında adamlar qalay jasawı kerekligi haqqında jazdı. Ol sol waqitta belgili bolg'an moral' haqqindag'ı ko'pshilik pikirlerdi kritikaladı, sebebi ol nenin' tuwrı yamasa nenin' natuwrı ekenligi haqqında anıq faktler barlıg'ına isenbedi. Onın' tu'siniginshe adamlar moral tuwralı o'zlerinin' faktlerin payda etiwi kerek dep esapladı.

Ol sonday-aq Xristian dininin' pikirlerin kritikaladı. Onın' iseniwinshe, Xristian dininin' tiykarg'ı pikiri bolg'an a'zzi adamdı ko'rgende sol adamg'a ashiniw paydasiz. Onın' pikirinshe, a'zzi adamlar basqa adamlardın' jaqsı ko'riwine o'zlerin qorg'aw ushın tayanadı dep esapladı. Nitzshe adamlar onnan u'stin boliwi kerek dep isendi.

Ol adamlar o'zlerinin' denesin ha'm o'zleri jasap turg'an haqıyqıy du'nyani jaqsı seziwi kerek dep oyladı. Ol o'zinin' oqıwshılarına erteklerde jasamawdı ha'm bolıwı mu'mkin bolmag'an oylar menen sheshim qabillamawdı ma'sla'ha't etti. Ol beyish haqqındag'i pikirler dun'yadag'ı qıyınshılıqlardı qalay jen'iwdi bilmegenlikten payda bolg'an dep isendi.

Nitzshenin' oyınsha du'n'ya bir baylanislı zat dep esapladı, sonin' ishinde adamzat ha'm ta'biyatta bir biri menen baylanıslı dep esapladı. "Ku'shke erk" pikirin oylap taptı. Bul pikir boyınsha ha'mme adamlar ha'm zatlar o'zlerin jen'iwge, yamasa o'zlerinen erkti aliwg'a ha'reket etedi. Sol sebepli, eger dun'ya pu'tin bir zat bolsa, tap usi ku'sh du'nyanı du'nya qiladi.

Nitzshenin' pikirinshe adamlar o'zlerin erkin jılawlawda tabisqa erisedi ha'm jen'iske erisken waqtında adamlar basqasha ha'm jaqsıraq boladı. Bir ku'n kelip usig'an erisetug'ın adamdı Nitzshe "superadam" (yamasa nemisshe "Ubermensch") dep atadı. Nitzshe superadamlar basqa ortasha adamlarg'a salıstırg'anda ku'shlirek boladı ha'm basqa adamlardın' tuwrılıq ha'm natuwrılıq haqqındag'ı pikirleri menen sheklenbeydi dep oyladı.

Pikirleri[o'zgertiw]

Qudaydin' o'limi

  • Ubermensch (Overman)
  • Ku'shke erk
  • Apollon ha'm Dionis
  • Xojayin ha'm Qul Morali
  • Amor Fati (Ta'g'dir Muxabbati)
  • Ma'n'gi Qaytalaniw

Ta'sirleri[o'zgertiw]

Germaniya kancleri ha'm jolbasshısı bolg'an Adolf Gitler Nitzshenin' miynetlerin oqıdı. Gey bir adamlardın' aytıwinsha Gitler Nitzshenin' pikirlerin tu'sinbedi, biraq ozinin' ha'reketlerin Nitzshenin' miynetleri arqalı tuwri dep ko'rsetiwge ha'reket etti.

Nitzshe miyneltlerin ju'da jalınlı ha'm qızıqlı etip jazdı. Biraqta, o'mirinin' aqırında jazg'anları kem kemnen a'piwayı bolıp bardı. Qırıq jasında Nitzshe jinli bolip ketti. Adamlardın' iseniwinshe, bir kuni Italiyanın' Turin qalasında ol bir adamnın' o'z atın qamshılap atırg'anin ko'rip, attı qutqarıwg'a juwırdi ha'm attı moynınan qushaqlap onı qutqarıwg'a ha'reket etti. Sonnan keyin Nitzshe hesh qanday miynetler do'retpedi, sonday-aq, ol o'zine qarawg'a imkaniyati bolmadi. Bul awırıw sifilis, yamasa miy isiniwinen payda bolg'an boliwi mu'mkin degen pikirler bar.

Onın' miynetleri ha'm pikirleri elege shekem ilimpazlardı qızıqtırıp kelmekte.