Toy baslaw

Toy qaraqalpaq xalqınıń eń úlken quwanıshlarınıń belgisi. Xalıqta sonday sóz bar: "Jıyǵan tergeniń toyǵa buyırsın" degen, usı quwanısh belgisi bolǵan toylarda xalıqtıń kóp ǵana úrp-ádeti, dástúrleri islenedi. Toy hár qıylı sebepler menen beriledi. Qız uzatıw toyı, bala úylendiriw toyı, jas toyı, jay toyı, úy toyı, súnnet toyı t. b. toylar. Olardıń ishinde eń úlkeni eń qızıqlısı balanı úylendiriw toyı. Usı úyleniw toyında qaraqalpaq xalqınıń dástúr qosıqları toy baslaw, háwjar, sıńsıw, bet ashar aytıladı. "Toydıń bolǵanınan boladısı qızıq" degendey kelinshek kelerdiń aldında, toydıń baslanıwında xızmet etiwshi qońsılar eń birinshi "Qutlı bolsın toylarıńız" qosıǵın aytadı.

Toylarıńız, toylarıńız,
Jarasadı boylarıńız,
Biz otırmız toyxanada,
Baxıtlar bolsın ziyada,
Hawazlar jańlap dunyada,
Qutlı bolsın toylarıńız.

Burınǵı zamanlarda toy baslaw qosıǵı basqasha bolǵan bolıwı múmkin. Mısalı: "Alpamıs" dástanınıń mazmunına názer awdarsaq toy baslaw qosıǵı Ultannıń toyında jigit penen qızdıń dásme-dás qosıq aytıwınan baslanǵanday kórinedi. Soǵan qaraǵanda burında toydı qız jigitler háwjar aytıwdan baslaǵan bolıw kerek. Dáwir ózgerisleri menen toydı baslaw, yaǵnıy toydıń sáńine qosıq yaki saz benen baslaw baqsı, jıraw, sazendelerdiń payına tiygen bolıwı múmkin. Qısqası toy baslaw qanday túrde bolmasın onda óz aldına bir dástúr, óz aldına saltanat kórinip turadı. Toydıń poeziya yaki muzıka menen baslanıwında bul sezilip turadı.