No'kis

QARAQALPAQ WİKİPEDİASININ' MAG'LIWMATI
Bug'an o'tiw: navigatsiya, izlew
No'kis
Flag of No'kis
Flag
Official seal of No'kis
Seal
No'kis (Uzbekistan)
No'kis
No'kis
Oʻzbekstandagʻı jaylasıwı
Koordinatalar: 42°28′N 59°36′E / 42.467, 59.6
Maʻmleket Flag of Uzbekistan.svg Oʻzbekstan
Waʻlaʻyatlar Qaraqalpaqstan
Xalqı sanı (2004)
 - Barlıg'ı 260'000

NoʻkisQaraqalpaqstan Respublikasınınʻ paytaxtı. Noʻkis Qaraqalpaqstan Respublikasınınʻ orayında jaylasqan bolıp, Aʻmuʻdaʻriyanınʻ onʻ jagʻasında jaylasqan. Ol tenʻizdinʻ betinen 76 metr uzaqlıta jaylasqan. Qalanınʻ batıs haʻm shıgʻıs taʻrepleri Qızılqum shoʻli menen qorshalgʻan. Arqa boʻlegi Aʻmuʻwdaʻriyanınʻ deltasına tiyip turadı. Qızketken kanalı puʻtkil qaladan oʻtip turadı. Klimatı kontinentallı. 1930-jılı 12-noyabr kuʻni huʻkimet taʻrepinen paytaxttı Toʻrtkuʻlden Noʻkiske almastırıw haqqında maʻsele qabıllandı. 1939-jılı Noʻkis qalası paytaxt boldı. Qala Oʻzbekistan respublikasınınʻ arqasında, Aral tenʻizine jaqın, uʻsh — Qaraqum, Qızılqum haʻm taslı shoʻl — Uʻstirt platosı, haʻm de keyingi jılları qosılgʻan toʻrtinshisi — Aralqum haʻm Aqqum shoʻlleri qorshawında jaylasqan.

= Tariyxı[o'zgertiw | қайнарын өңдеу]

Birinshi bolıp Noʻkis maydanlarında bizinʻ eramızgʻa shekemgi 3-4 aʻsirlerde adamlar jasay baslagʻan. Shursha qalasın tariyxı, Noʻkis maydanlarında adamlar 2000 jıldan aslam oʻmir suʻrgenligin aytadı. Arxeologiyalıq qazılıwlar, Shursha qalası bizinʻ eramızgʻa shekemgi 4-aʻsirde aʻyyemgi Xorezm maʻmleketininʻ tiykargʻı boʻlegi bolıp esaplangʻanın koʻrsetedi. Noʻkis — qala atı. Noʻkis Qaraqalpaq naʻsilininʻ ulıwma atı bolıp esaplanadı. Tariyxıy aʻdebiyatlarda bul at salıstırmalı kemnen-kem esletiledi. Jergilikli adamlardınʻ magʻlıwmatları boyınsha „Noʻkis‟ ataması „togʻız adam‟ degen maʻnini bildiriwshi, persidlik at „Nukus‟ atamasına tiykarlangʻan eken. Bul at ta tarixıy bir aʻpsanagʻa tiykarlangʻan.

Ekonomika[o'zgertiw | қайнарын өңдеу]

Haʻzirgi waqıtta islep shıgʻarıwdınʻ tiykargʻı boʻlegi paytaxtta jaylasqan. Olar zamanagoʻy uʻskeneler menen taʻmiynelengen, islep shıgʻarılıp atırgʻan oʻnimler jergilikli xalıq taʻrepinen talaplar qanıqtırıp atır, tagʻı da eksport qılınıp atırgʻan tovarlar oʻlshemi de artıp atır. Haʻzirgi waqıtta baʻrshe talaplargʻa juwap beriwshi transportlıq sistema da iske tuʻsirilgen. Temir jol baylanıs sisteması qayta onʻlanıp, Ushqudıq stantsiyası qosılgʻanna keyin, Tashkent penen Noʻkis qalaları arasındagʻı aralıq taʻwiraq qısqardı. Bunnan basqa da Noʻkis qalasınan zamanagoʻy samalyotlarda koʻplegen joʻnelisler qaray ushıw imkaniyatına iye.

Belgili jerler[o'zgertiw | қайнарын өңдеу]

Savitskiy atındagʻı maʻmleketlik muzey, Berdaq muzeyi, „Tashkent‟ mimanxanası, bul Xalıqlar doslıgʻı monumenti, Berdaq, Ulugʻbek, Aʻjiniyaz estelikleri. Qala aʻtiraplarında Shılpıq — zoroastriyzlıq Daxma, aʻyyemgi Mizdakxan esteligi.

Bilimlendiriw[o'zgertiw | қайнарын өңдеу]

OʻzR Paʻnler akademiyası Qaraqalpaqstan boʻlimi, 345 paʻn kandidatları, 30 paʻn doktorları. 4 joqarıw oqıw orınları: Qaraqalpaqstan maʻmleketlik universiteti, Noʻkis maʻmleketlik pedogogikalıq institutı, Tashkent pediyatriya institutı Noʻkis filiali, Tashkent maʻdeniyat institutı Noʻkis filialı, 16 arnawlı bilimlendiriw orınlar. 80 akademiyalıq litseyler haʻm kaʻsip-oʻner kolledjleri. 43 orta arnawlı mektepler. 45 oqıwgʻa shekemgi orınlar.

Maʻdeniyat haʻm koʻrkem-oʻner[o'zgertiw | қайнарын өңдеу]

Berdaq atındagʻı muzikaliq-drama teatrı, Jas tamashagoʻyler teatrı, Gosfilarmonıya, quwırshaq teatrı, 5 xalıq ansamblleri, respublikalıq radio haʻm televideniye, Qaraqalpaqfilm. Jazıwshılar awqamı, Suwretshilerler, jurnalistler, kompozitorlar haʻm arxitektorlar. Savitskiy atindagi koʻrkem-oʻner muzeyi

Den-sawlıqtı saqlaw[o'zgertiw | қайнарын өңдеу]

5 zamanagoʻy uʻskeneler menen taʻmiynlengen sawalandırıw maʻskenleri, 8 qalalıq poliklinikalar. Bul bagʻdar boyınsha 551 shıpakerler, 1660 orta meditsina xizmetkerleri jumıs islep atır.

Dene taʻrbiya haʻm sport[o'zgertiw | қайнарын өңдеу]

Shama menen 230 sport zallar haʻm sport maydanları, sonınʻ menen birge qalalıq stadion, qalalıq sport zal, 2 tennis kortları, awır atletika zalları, guʻres zalları, ippodrom, juʻziw basseynleri, grebli mektebi haʻm t.b.

Transport[o'zgertiw | қайнарын өңдеу]

Aeroport qaʻlegen tuʻrdegi samalyotlardı qabıllaw imkaʻniyatına iye; temir jol vokzal; eki avtovokzal. Qalalıq jaʻmiyetlik transport: mikroavtobuslar haʻm marshrutlı taksiler.

Baylanıs[o'zgertiw | қайнарын өңдеу]

Commons-logo.svg
Wikimedia Commons has media related to:

Zamanagoʻy 7 — numeratsiyalı haʻm optikalıq baylanıs menen isleytugʻın ATS(latın, avtomatikalıq telefon stantsiyası), Internet provayderleri.