To'lepbergen Qayıpbergenov

QARAQALPAQ WİKİPEDİASININ' MAG'LIWMATI
Jump to navigation Jump to search

Tólepbergen Qayıpbergenov — Ózbekstan hám Qaraqalpaqstan xaliq jaziwshisi, Ózbekstan Qahramani.

1929 jili 7-may sánesinde Kegeyli rayonınıń Shortanbay awılında (házirgi Nókis rayonınıń sovxozında) kolxozshı diyxan shańaraǵında tuwilǵan.

1944-45 jillari bolajaq jazıwshı ele awıldaǵı mektepte oqıp júrgen jas bala waqlarında aq uqıplı, ziyrek hám kóp oqıwdı qáleytuǵın quntlı oqıwshı sıpatında kózge tústi. ózi 6-7 klasslarda oqiıp júrip ol usı mekteptiń 2-4 klasslarına sabaq berdi.

1945-47 jılları ol Xojeli qalasındaǵı mektepke shekemgi tárbiya pedagogika bilim jurtında oqıydı. Onı pitkergennen keyin 1947-1950 jilları ózi tuwilǵan awılda muǵallim bóladı hám sonıń menen birge óz ústinde úzliksiz isleydi, ádebiyat penen qiziǵa baslaydı, óz bilimin jetilistirip baradı.

1950 jili Tólepbergen Qayipbergenov Qaraqalpaq Mámleketlik Pedagogikaliq Institutiniń "Rus tili ham ádebiyati" fakultetine oqıwǵa qabıl etiledi.

Tap usi waqittan baslap oniń ádebiyatqa aralasiwi baslandi. Ol ádebiyat penen, jaziwshi – shayirlar menen jaqinnan tanisip, olardan alǵan hám ózi turmisqa bayqaǵan tásirlerin qosiqqa aylantirip jaza baslaydi.

1950 jili Oniń dóretuwshilik xizmeti baslanadi.Ol dáslep poemaǵa qiziǵa basladi. Al keyin proza janrina qiziqip ketedi.

1951 jili oniń “Tilegim” atli tuńǵish qosiǵin Respublikaliq “Jas Leninshi” gazetasinda basilip shiqti. Jas shayir basqa sózge usilay qadem atladi. Usinnan baslap oniń qosiqlari gazeta-jurnarlarda kórine berdi.

1955 jili jaziwshiniń prozaǵa bet buriwi tuwri keledi. Bul jili oniń “Pochtalon kelgende” degen dáslepki gúrrińi “Jas Leninshi” de basildi. Sonnan beri ol tiykarinan proza janrinda islep kiyatir.

1955 jili Tólepbergen Qayipbergenov Qaraqalpaq Mámleketlik Pedagogikaliq Instituttı tabisli pikerip shiǵadi. Bul waqitta ol jazaiwshiniń isin ózine maqset etip alǵan, biraq ele ádebiyat maydaninda onsha tanila qoymaǵan jaslardan edi. “ámudarya” jurnalinda ádebiy xizmetker.

1955-57 jillari Radio esitiriw komitetinde redaktori.

1956 jili Oniń birinshi povesti ”Sekretar” degen at penen basilip shiǵadi.

1956-67 jillar Bul jámiyetlik áhmiyetli jumislardi atqariw menen bir qatarda jaziwshi usi dáwir ishinde ádebiyat tarawinda da ayriqsha kúshli miynet etti. Oniń tvorchestvosisiniń eń jemisli bólegi mine usi jillarǵa tuwri keledi.

1957-58 jillari Qaraqalpaqstan jaziwshilar awqaminda juwapli xatkeri.

1958-59 jillari radio esitiriw komitetinde basliqtiń orin basari

1959-60 jillari ”Jas Leninshi” gazetasinda redaktori

1960-62 jillari Qaraqalpaq mámleketlik baspaxanasinda direktori.

1962-64 jillari ”Sovet Qaraqalpaqstani” gazetasinda redaktori.

1963 jili belgili jaziwshi Tólepbergen Qayipbergenov altinshi iret shiǵarǵan Qaraqalpaqstan ASSR Joqarǵi Sovetine deputat bólip saylaydi.

1964-67 jillari Radio esittiriw hám televidenie komitetinde redaktori.

1967 jili ”Qaraqalpaq qizi” dilogiyasi ushin oǵan Qaraqalpaqs-tan Mámleketlik "Berdaq" atindaǵi siyliǵi.

1967-80 jillari baspa, paligrafiya hám kitap sawdasi basqarma-sinda basliqtiń orinbari.

1971 jili “Muǵallimge ráhmet” povesti ushin Ózbekstan Respublikasi Mámleketlik "Hamza" atindaǵi, SSSR mámleketlik siyliǵi, Qaraqalpaq ham xaliq araliq ”Qashqariy” siyliqlar berildi.

1974 jili Tólepbergen Qayipbergenovqa ”Qaraqalpaq xaliq jaziwshisi” degen ataq berildi.

1979 jili ”Húrmet belgisi” ordeni, hám qatar medallar menen siyliqlandi.

1980 jili Qaraqalpaqstan jaziwshilar awqami basliǵina saylanadi.

1980 jildan baslap hár jili Ózbekstan jazuwshilar awqami basliǵi orinbasari lawazimlarina hámde sabiq SSSR jaziwshilar awqami bashiliq lawazimlarina saylanadi hám bárshe forumlarda shiǵip sózlegen.

1982 jili T. Qayipbergenov tashabusi menen Qaraqalpaqstanda birinshi márte sabiq SSSR ádebiyati kúnlerin ótkizildi.

1987 jildan 1991 jilǵasha jámiyetshilik arasinda Qaraqalpaqstan Respublikasi Joqarǵi Keńesi Basliǵi orinbasarliǵina saylandi.

1989 jilda Ózbekstan Respublikasi Prezidenti Islam Kárimov pármanina muwapiq T. Qayipbergenov Ózbekstan Respublikasi Prezidenti Keńesi aǵzaliǵina tayinlanadi.

1995 jidan beri jamiyetshilik arasinda Orayliq Aziya xaliqlariniń mádeniyati qori Basqarmasi basliǵi lawaziminda islep kelmekte.

1995 jili "Qashqariy" atindaǵi xaliq araliq siyliǵiniń lauriyati.

2003 jili ǵarezsizligimizdin 12 jilliǵi múnásebeti menen Ózbekstan hám Qaraqalpaqstan xaliq jaziwshisi Tólepbergen Qayipbergenovqa, Ózbekstan Qahramani ataǵi menen siyliqlandi.

2004 jili Tólepbergen Qayipbergenov M. Sholoxov atindaǵi siyliqtiń laureati.

Nókis hám Tashkent qalasinda ózbek hám qaraqalpaq tillerinde basilip atirǵan bir neshe gazeta jurnallar tahrir tóreshleri aǵzasidir.

Házirgi waqitta "Qaraqalpaqstan jaziwshilar awqaminiń" basliǵi lawaziminda islep kelmekte.

2010 jılı sentyabrdıń 14-sánesinde álemden ótti