Shımbay rayonı

QARAQALPAQ WİKİPEDİASININ' MAG'LIWMATI
Jump to navigation Jump to search
Shımbay rayonı
Location of Chimboy District in Qoraqalpog’iston.png
Shımbay rayonı
Ma'mleket: Flag of Karakalpakstan.svg Qaraqalpaqstan
Xalqı sanı: 98,754
Waqıt: IRST (UTC+3:30)
Web saytı:

Shımbay rayonı Qaraqalpaqstan Respublikasındagı rayon. 1927 jıl. 3 iyulda payda etilgen, Arqa Batısdan Moynaq, Batısdan Bozataw ham Qubladan Kegeyli, shıg'ıs ha'm arqa shıg'ısdan Qarao'zek, rayonları menen shegaralas. Mayd. 3 min' km2. Xalqı 92,8 mın' (2004). Rayonda 8 awıl puqaralar jiyini (Baxtlı, Kenes, May, Mayjap, Tagjap, Tazajol, Qizilo'zek, Qosterek) bar. Rayon orayı — Shımbay qalası.

Geografiyası. rayon aymag'ı A'miwda'ryanın' to'mengi ag'ımının' on' qırg'ag'ındag'ı tekislikde, Kegeyli kanalı qırg'ag'ında jaylasqan. Bal. 60–70 m. Batıs ha'm arqa. bo'limleri batqaqlasqan tog'aylardan iba'rat. Arqa batısındag'ı qum to'beleri onsha ba'lent bolmag'an (250 m) Qosxana tawlarına birlesedi.

Klimatı keskin kontinental. Jer astı suwları jaqın. Jazı ıssı, qurg'aq. Qısı suwıq. Jıllıq ortasha tra 11°. Yanv.dın' ortasha trası —6,9°. En' pa's, t-ra —32°. A'miwda'rya qırg'ag'ında ko'lmek ko'p. Rayon aymag'ında Qazaqda'rya ha'm onın' bir bo'limi Erkinda'rya ag'adı. Olardan Tasjarma, Qızılo'zek, Qoshqarjıqqan kanalları shıqarılg'an. 1939—40 jıllarda qurılg'an Mayjap ha'm abatjap kanallarınan ha'm eginlerdi suwg'arıwda paydalanıladı. Rayon aymag'ı arqali Kegeyli kanalı o'tedi (rayon aymag'ındag'ı uzınlıg'ı 70 km). Qızketken, O'rjap ha'm b. kanallar, Qarako'l, Maqpalko'l, Sharda'rya, Tabanko'l uqsag'an ko'ller bar. Olardan ha'm eginlerdi suwg'arıwda paydalanıladı. Topraqları, tiykarınan, boz, qon'ır, otlaqlı, batpaqli topraq; ayrım jerlerde shor topraqlar ha'm taqır, jerler ha'm bar. Ta'biyiy o'simliklerden qamıs, qog'a, julg'un ha'm b. o'sedi. Jabayı haywanlardan qoyan, borsıq, tu'lki, qoban, sag'al, qasqır, kiriptiken, ko'rtıshqan, ha'r tu'rli jılanlar, kesirtkeler; quslardan u'yrek, g'az, birqazan, qızılayaq, jılqıshı, qırg'awıl, torg'ay, kepter, qirgʻiy, ha'm b. Jasaydı.

Xalqı, tiykarınan, qaraqalpaqlar; o'zbek, worıs, qazaq, tatar, koreys ha'm b. millet wa'killeri ha'm jasaydı. Xalqının' ortasha tıg'ızlıg'ı 1 km² ga 31 adam. Xala xalqı 46,2 mın' adam, awıl xalqı 46,6 mın' adam (2004).

Rayon xojalig'ida awıl xojalıg'ı tiykarg'ı orındı iyelleydi. Paxtashılıq ha'm shalıshılıq, sharwashılıq ha'm palızshılıq jaxsı rawajlang'an. Pilleshilik penen ha'm shug'ullanıladı.

Rayonda komunalıq xizmet ko'rsetiw shahapshaları, paxta tozalaw, paxta mayı, gerbish, qurılıs materialları, keramika, asfalt beton zavodları ha'm b. bar.

Shımbay r-da 9 shirket, 570 dan ziyad fermer xojalıg'ı xizmet ko'rsetedi. Awıl xojalıg'ında paydalanılatug'ın jerlerge paxta, shalı, sabzawat ha'm palız, ma'kke ju'weri, biyday, eginleri egiledi.

Rayon jeke xojalıqlarında qaramal, qoy ha'm eshki, pa'rrende bag'ıladı.

Shımbay r-da pedagogika, Ka'sip o'ner kolledji Ulıwma bilim beriw mektepleri, Qaraqalpaqstan awıl xojalıg'ı ilimiy izertlew institutı, 6 kitapxana balalar ma'deniyat sarayı. Mu'zika ha'm ko'rkem o'ner mektebi, 4 ma'deniyat u'yi 5 emlewxana, poliklinika 11 awıl vrachlıq punktı xalıqa xizmet ko'rsetpekte.